รัฐที่ไร้ศาสนาประจำชาติ - ปรีชาศิลปกุล สมชาย (CMU Journal of Law and Social Sciences, 2017)
รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ได้กำหนดห้ามมิให้มีศาสนาประจำชาติหรือห้ามมิให้รัฐให้การสนับสนุนต่อศาสนาใดศาสนาหนึ่งเป็นพิเศษ การเกิดขึ้นและการดำรงอยู่ของลัทธิความเชื่อต่างๆ จึงต้องดำเนินไปด้วยการอาศัยทรัพยากรของตนเอง สภาวะเช่นนี้ทำให้เกิด “พหุนิยมทางศาสนา” โดยไม่มีศาสนาใดจะได้รับอภิสิทธิ์ต่างจากศาสนาอื่น และองค์กรของลัทธิความเชื่อ/ศาสนาต่างต้องแข่งขันกันในการแสวงหาทรัพยากรเพื่อสนับสนุนกิจกรรมของตน บทบัญญัติเรื่องพหุนิยมทางศาสนาในสหรัฐฯ มีผลกระทบอย่างสำคัญต่อกิจกรรมทางศาสนาขององค์กรด้านศาสนา ศาสนาที่จะดำรงอยู่ได้จำเป็นต้องทำให้ผู้คนเห็นด้วยและเข้าร่วมกับศาสนาของตน ในขณะเดียวกัน การมีส่วนร่วมในศาสนาต่างๆ ก็เป็นต้นทุนทางสังคมประเภทหนึ่งที่เป็นประโยชน์ต่อการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ทั้งยังเป็นพื้นที่สำหรับการเรียนรู้ของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยได้อีกด้วย