พุทธมัคค์

หลักปรัชญาพื้นฐานของการศึกษา

วุฒิพงษ์ รอดบำรุง — 2026-06-28

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาความหมายและแนวคิดเกี่ยวกับปรัชญา 2) เพื่อศึกษาความหมาย แนวคิด และสาระสำคัญของปรัชญาการศึกษา และ 3) เพื่อสรุปองค์ความรู้เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างปรัชญากับการศึกษา จากการศึกษาค้นคว้าพบว่า ปรัชญาเป็นศาสตร์ที่มุ่งแสวงหาความรู้และความจริงสูงสุดเกี่ยวกับมนุษย์ ชีวิต สังคม และจักรวาล โดยเป็นทั้งกระบวนการในการแสวงหาความรู้และผลลัพธ์ที่เกิดจากการแสวงหาความรู้นั้น ขณะที่ปรัชญากับการศึกษามีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิด เนื่องจากปรัชญามุ่งค้นหาความจริงและคุณค่าของชีวิต ส่วนการศึกษามุ่งพัฒนามนุษย์ให้มีความรู้ ความสามารถ คุณธรรม และสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุขและประสบความสำเร็จ

นอกจากนี้ ยังพบว่า ปรัชญาการศึกษาเป็นการประยุกต์แนวคิดและหลักการทางปรัชญามาใช้เป็นพื้นฐานในการกำหนดจุดมุ่งหมาย เนื้อหา วิธีการจัดการเรียนรู้ และแนวทางการพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับเป้าหมายของการศึกษา โดยปรัชญาการศึกษาช่วยอธิบายแนวคิดของนักปรัชญา ตลอดจนเป็นกรอบในการวิเคราะห์และพัฒนาระบบการศึกษาให้เหมาะสมกับบริบทของสังคม ในยุคปัจจุบันซึ่งเป็นสังคมแห่งการเรียนรู้ การศึกษาจึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาศักยภาพของมนุษย์ตลอดช่วงชีวิต ทั้งด้านสติปัญญา คุณธรรม และทักษะการดำรงชีวิต เพื่อให้สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้อย่างมีความสุข ประกอบสัมมาอาชีพได้อย่างมีประสิทธิภาพ และร่วมสร้างสรรค์ประโยชน์ให้แก่สังคมและประเทศชาติต่อไป

สารัตถะกับความเปลี่ยนแปลง: จากอริสโตเติลสู่พระพุทธองค์

พระมหาชวน ชวนปัญโญ (อัศวภูมิ) — 2026-06-28

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวคิดเรื่อง “สารัตถะและความเปลี่ยนแปลง” ระหว่างอริสโตเติลและพระพุทธองค์ โดยเริ่มจากการศึกษาทฤษฎีสารัตถะและกลไกการอธิบายความเปลี่ยนแปลงผ่านศักยภาพและความเป็นจริงในปรัชญาของอริสโตเติล จากนั้นศึกษาหลักไตรลักษณ์และปฏิจจสมุปบาทในพระพุทธศาสนา ซึ่งอธิบายความเปลี่ยนแปลงโดยไม่ยึดถือสารัตถะ ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า แม้ทั้งสองระบบต่างพยายามตอบคำถามเกี่ยวกับความต่อเนื่องท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง แต่กลับได้ข้อสรุปที่ตรงกันข้าม อริสโตเติลยืนยันการมีอยู่ของสารัตถะ ขณะที่พระพุทธองค์ปฏิเสธสารัตถะและชี้ให้เห็นความจริงแห่งความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัย การเปรียบเทียบนี้ช่วยให้เข้าใจผลกระทบเชิงอภิปรัชญา จริยศาสตร์ และโลกทัศน์ที่แตกต่างกันของทั้งสองอารยธรรม อีกทั้งยังมีนัยสำคัญต่อการสร้างบทสนทนาทางปรัชญาระหว่างตะวันตกและตะวันออกในยุคปัจจุบัน

การถอดรหัสโครงสร้างอัตลักษณ์: การวิเคราะห์ชุมชนมอญผ่านปรัชญาภาษาศาสตร์ของโซซูร์

พระครูวิจิตรธรรมโกศล — 2026-06-28

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เอกสารเรื่อง 'ปรัชญาแห่งการดำรงอยู่ของชุมชนชาวมอญในสังคมพหุวัฒนธรรม' ผ่านกรอบทฤษฎีโครงสร้างนิยมของแฟร์ดีน็อง เดอ โซซูร์ โดยมุ่งถอดรหัสระบบโครงสร้างเชิงวัฒนธรรม (langue) ที่กำกับการแสดงออกทางอัตลักษณ์ของชาวมอญ (parole) การวิเคราะห์จะให้ความสำคัญกับแนวคิดเรื่องสัญญะ (sign), คุณค่า (value) ที่เกิดจากความแตกต่าง, และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง การสร้างความหมายผ่านคู่ตรงข้าม (binary oppositions) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าอัตลักษณ์มอญไม่ได้มีสถานะเป็นแก่นแท้ที่ตายตัว แต่เป็นระบบแห่งความสัมพันธ์ที่ถูกประกอบสร้างขึ้นจากคู่ตรงข้ามหลัก 4 คู่ ได้แก่ พุทธ/ผี, มอญ/ไทย, ดั้งเดิม/สมัยใหม่, และคนใน/คนนอก ซึ่งคู่ตรงข้ามเหล่านี้ไม่เพียงแต่กำหนดกฎเกณฑ์ทางสังคม แต่ยังเป็นกลไกที่ช่วยให้ชุมชนสามารถธำรงรักษาและปรับเปลี่ยนอัตลักษณ์ของตนเองท่ามกลางบริบทสังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างมีพลวัต

การละเล่นแห่งสายน้ำ : การรื้อสร้างความหมายอันไหลเลื่อนของวัฒนธรรมสงกรานต์ไทย

บัณฑิต ปิ่นมงคลกุล — 2026-06-28

บทความวิชาการนี้วิเคราะห์เทศกาลสงกรานต์ในประเทศไทยผ่านแนวคิดการรื้อสร้าง (Deconstruction) ของฌาคส์ แดร์ริดา โดยมุ่งวิพากษ์ความเชื่อที่ว่าสงกรานต์มีความหมายดั้งเดิมที่คงที่และเป็นหนึ่งเดียว ผลการวิเคราะห์พบว่าความหมายของสงกรานต์ถูกประกอบสร้างขึ้นผ่านคู่ตรงข้ามเชิงลำดับชั้น เช่น ศักดิ์สิทธิ์/สามัญ ดั้งเดิม/สมัยใหม่ และคุณค่าทางวัฒนธรรม/คุณค่าเชิงพาณิชย์ ซึ่งต่างพึ่งพาและสร้างความหมายร่วมกันอย่างแยกไม่ออก

นอกจากนี้ “น้ำ” ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญของสงกรานต์ยังมีลักษณะเป็นสิ่งที่ “ตัดสินไม่ได้” (undecidable) เพราะสามารถสื่อความหมายได้ทั้งด้านศักดิ์สิทธิ์และความบันเทิง ความหมายที่หลากหลายดังกล่าวทำให้ไม่อาจกำหนดนิยามของสงกรานต์ได้อย่างตายตัว บทความจึงสรุปว่า ความไหลเลื่อนของสงกรานต์มิใช่ความเสื่อมถอยทางวัฒนธรรม หากเป็นกระบวนการสร้างความหมายที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตามบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

การเสื่อมถอยของคุณธรรมในสถาบันสงฆ์และศรัทธาสาธารณะ : การฟื้นฟูตามแนวพระธรรมวินัย

สมชาย สมจิตต์ — 2026-06-28

บทความวิชาการฉบับนี้มุ่งศึกษาปัญหาการเสื่อมถอยของคุณธรรมในสถาบันสงฆ์ไทย และผลกระทบต่อศรัทธาสาธารณะ โดยพิจารณาปัจจัยต่าง ๆ เช่น กรณีอื้อฉาวทางการเงิน พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม และช่องว่างในการบริหารจัดการสงฆ์ วิเคราะห์สาเหตุเชิงโครงสร้าง เช่น การขาดการศึกษาในพระธรรมวินัย การบริหารจัดการที่ขาดความโปร่งใส และการยึดติดในวัตถุ พร้อมเสนอแนวทางการฟื้นฟูตามหลักพระวินัย การศึกษาธรรมะและการสร้างระบบบริหารโปร่งใส เพื่อฟื้นฟูศรัทธาและเสริมสร้างความมั่นคงของสถาบันสงฆ์ในสังคมไทยปัจจุบัน