วิจัย แนวทางการบริหารจัดการพื้นที่จุดผ่อนปรน (ด่านประเพณี) ชายแดนไทย-ลาว : กรณีศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี 4 อำเภอ: - - ซาเสน, สุรพล (วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 2020)
บทคัดย่อ การวิจัยครั้งนี้ศึกษาเกี่ยวกับแนวทางการบริหารจัดการพื้นที่จุดผ่อนปรน (ด่านประเพณี) ชายแดนไทย-ลาว : กรณีศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี 4 อำเภอ มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาบริบทความเป็นมาเขตพื้นที่จุดผ่อนปรนในจังหวัดอุบลราชธานี 2) เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในชุมชนจุดผ่อนปรนในจังหวัดอุบลราชธานี กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย จำนวน 27 คน โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและจัดเวทีระดมสมองแบบสุนทรียสนทนา การวิเคราะห์ข้อมูลเป็นแบบพรรณวิเคราะห์วิธี ผลการวิจัย 1) บริบทความเป็นมาของเขตพื้นที่และวิถีชีวิตของประชาชน พบว่าจุดผ่อนปรนแต่ละจุดมีวิถีชีวิตและความสัมพันธ์แบบเครือญาติ มีการติดต่อสัมพันธ์แบบเกี่ยวดอง มีความผูกพันไว้ใจซึ่งกันและกัน ช่วยเหลือกันตามความเหมาะสม มีการแลกเปลี่ยนที่เป็นไปเพื่อการดำรงชีพมิใช่เพื่อผลกำไร มีการศึกษาทรัพยากรธรรมชาติและมีการสืบสานวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณีอย่างต่อเนื่อง แต่การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม สังคม และเศรษฐกิจทำให้เกิดผลกระทบต่อวิถีความเป็นอยู่ทำให้มีความต้องการปัจจัย 4 เพิ่มมากขึ้น และเชื่อมถึงปัจจัยด้านการเมือง ปัจจัยด้านสังคม ปัจจัยด้านกฎหมาย ปัจจัยด้านวัฒนธรรม และปัจจัยด้านความสัมพันธ์ ซึ่งจะต้องอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของเจ้าหน้าที่ทั้งสองรัฐประเทศ 2) การพัฒนาพื้นที่จุดผ่อนปรนเป็นตลาดการค้าชายแดน พบว่าจังหวัดอุบลราชธานีมีพื้นที่ที่มีความเชื่อมต่อกับประเทศเพื่อนบ้านทั้งลาวและกัมพูชา ทำให้พื้นที่ชายแดนเป็นจุดผ่านที่มีผู้คนหลากหลายและจำนวนมากสัญจร จำเป็นจะต้องมีการพัฒนาให้เป็นตลาดการค้าชายแดนเพื่อส่งออกสินค้าเครื่องอุปโภคและบริโภคเพื่อที่จะขยายฐานการส่งออกให้ครอบคลุมและเพิ่มศักยภาพด้วยการสร้างความร่วมมือเกี่ยวกับนโยบายและข้อตกลงในเขตพื้นที่ชายแดนให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและความต้องการของชุมชนท้องถิ่นเพื่อให้เป็นตลาดเอื้ออาทร 3) วิธีการและเงื่อนไขในการใช้พื้นที่รักษาผลประโยชน์ร่วมกันระหว่างประเทศ พบว่ารัฐบาลไทย หน่วยงานท้องถิ่นทั้งภาครัฐ ภาคเอกชนและภาคประชาชนมีความจำเป็นต้องสัมพันธ์กับประเทศเพื่อนบ้านด้วย การดำเนินภารกิจการค้าและธุรกิจระหว่างพรมแดนที่มีช่องทางการค้าชายแดนระหว่างกัน จะต้องมีการบูรณาการร่วมกันทุกฝ่ายด้วยมิติด้านการพัฒนา มิติด้านความสัมพันธ์ มิติด้านการกลมกลืนทางเชื้อชาติ มิติทางภาคบริการและการท่องเที่ยว มิติด้านการย้ายถิ่นฐาน มิติด้านสิ่งแวดล้อม มิติด้านศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มิติด้านนโยบายสาธารณะ และมิติด้านการเคารพกติกาสากล เพื่อให้พลเมืองเกิดสำนึกร่วมกันเฝ้าระวังภายใต้กลไกอำนาจรัฐ 4) การกำหนดมาตรการในการแก้ไขปัญหาและเงื่อนไขพื้นที่ชายแดน พบว่าความร่วมมือด้านความมั่นคงเป็นมาตรการสำคัญที่สุดและการบริหารจัดการในด้านการจัดสรรทรัพยากร ส่วนการแบ่งแยกดินแดน การก่อ การร้าย อาชญากรรมระหว่างประเทศ การลักลอบนำสิ่งผิดกฎหมาย แรงงานข้ามชาติต้องคำนึงถึงความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างทั้งสองประเทศเพื่อทำงานอยู่ภายใต้กฎหมาย 5) บทบาทและหน้าที่ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ในการจัดระเบียบและกฎหมายในการป้องกันเขตพื้นที่ชายแดน พบว่า สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการคลัง สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และภาคประชาชน ต้องให้ความรู้ด้านกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ และประกาศกระทรวงให้แก่ประชาชนทั้งสองประเทศเพื่อจะทำให้การทำงานมีประสิทธิภาพอย่างมั่นคงและอย่างยั่งยืน คำสำคัญ: แนวทาง, การบริหารพื้นที่, จุดผ่อนปรน,ด่านประเพณี