การตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญาก่อนสืบพยานของประเทศไทย - ปะดุกา, หิรัญญา; หอมบุญมา, ปัณณธร (วารสารวิจัยราชภัฏกรุงเก่า สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 2022)
บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาความหมาย แนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญา ก่อนการสืบพยาน 2) ศึกษาถึงแนวคิดของกระบวนการการตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญาก่อนการสืบพยานของระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ (Common Law) และระบบกฎหมายซิวิลลอว์ (Civil Law) 3) ศึกษากฎหมายของประเทศไทย ที่เกี่ยวข้องกับการตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญาก่อนการสืบพยานและ 4) เพื่อกำหนดแนวทางที่เหมาะสม ในการตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญาก่อนสืบพยานของประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ(Qualitative Research) โดยการศึกษาจากแนวคิด ทฤษฎี กฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกา ระเบียบ ประกาศและเอกสารอื่น ๆ ใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) โดยนำเสนอข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาในแต่ละประเด็นปัญหา ผลการวิจัยพบว่ากระบวนการเปิดเผยพยานหลักฐานหรือการตรวจสอบพยานหลักฐานก่อนวันนัดสืบพยาน ในระบบกฎหมายไทยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 173/1 และมาตรา 173/2 วรรคแรก บัญญัติให้ศาลมีอำนาจกำหนดให้มีวันเปิดเผย หรือตรวจสอบพยานหลักฐานก่อนการสืบพยาน ซึ่งจะมีขึ้นหรือไม่ขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลซึ่งไม่ได้ใช้ในคดีอาญาทุกคดีและกับพยานหลักฐานทุกประเภท ทำให้ในคดีอาญาที่ไม่มีการตรวจพยานหลักฐาน จำเลยก็จะไม่มีสิทธิดังกล่าว รวมถึงแนวทางการตรวจพยานหลักฐานและการยื่นบัญชีระบุพยานหลักฐานเป็นไปในแนวทางของการค้นหา ความจริงแบบต่อสู้คดี (Adversarial System หรือ Fight Theory) ในคดีแพ่ง ซึ่งเป็นเรื่องระหว่างเอกชนกับเอกชน ที่มีความเท่าเทียมกัน จึงไม่เหมาะสมในการนำมาใช้กับคดีอาญา ส่งผลให้กระบวนการตรวจพยานหลักฐานในคดีอาญาก่อนสืบพยานของประเทศไทยยังมีปัญหาในทางปฏิบัติ