สมาธิในฐานะกลไกเชื่อมโยงแห่งไตรสิกขา: แนวทางปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม ในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขา       (ศีล สมาธิ ปัญญา) ในการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมของนักศึกษาในระดับสถาบันอุดมศึกษาไทย การศึกษานี้มุ่งวิเคราะห์ความสัมพันธ์และการทำงานร่วมกัน ได้แก่ ศีล (ความประพฤติชอบ) สมาธิ (ความตั้งมั่นแห่งจิต) และปัญญา (ความรู้แจ้ง) สอดคล้องกับคุณลักษณะที่พึงประสงค์ของผู้เรียนทั้งการเติบโตทางปัญญา            จิตวิญญาณ และจริยธรรม โดยให้ความสำคัญกับบทบาทของสติซึ่งเป็นรูปแบบที่เข้าถึงได้ของการฝึกสมาธิ โดยชี้ให้เห็นถึงการประยุกต์ใช้สติในทางปฏิบัติเพื่อพัฒนาการรับรู้ การควบคุมอารมณ์และการบริหารจัดการอารมณ์ ซึ่งช่วยเสริมสร้างกรอบไตรสิกขาอย่างมีประสิทธิภาพ เช่น หลักคำสอน “ธรรมนาวา วัง” ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดที่ทรงคุณค่าสำหรับการฝึกตนเองและชี้นำทางจริยธรรมภายในโครงการทางการศึกษาเกี่ยวกับหลักไตรสิกขาและแนวปฏิบัติในการนำหลักพุทธธรรมมาประยุกต์ใช้ในการดำเนินชีวิตและการทำงาน เพื่อเป็นการบูรณาการหลักไตรสิกขาเข้ากับมิติต่าง ๆ ของการบริหารจัดการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษานั้นตั้งแต่การออกแบบหลักสูตร นวัตกรรมวิธีการสอน การพัฒนากิจกรรมเสริมหลักสูตร การสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม ตลอดจนถึงกลยุทธ์การประเมินผลการพัฒนาคุณธรรมที่มีประสิทธิภาพ เป้าหมายสูงสุดคือการผลิตบัณฑิตที่มีความรู้ความสามารถทางวิชาการและทักษะเฉพาะทางควบคู่กับรากฐานคุณธรรมจริยธรรมที่มั่นคง มีความสามารถคิดวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณ มีความยืดหยุ่นทางอารมณ์ และมีจิตสำนึกรับผิดชอบต่อสังคม ซึ่งเป็นแนวทางแบบองค์รวมที่จำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการรับมือกับความซับซ้อนของโลก  ยุคใหม่ ส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศชาติ และเสริมสร้างรากฐานคุณธรรมในกระบวนการเรียนรู้ของนักศึกษา ประกอบด้วย 3 ขั้นตอน 1) สร้างคุณธรรมพื้นฐานผ่านกิจกรรมการเรียนการสอนในชั้นเรียน          2) ส่งเสริมให้นักศึกษาได้มีจิตอาสา มีความเสียสละเพื่อส่วนร่วม และ 3) เสริมสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ให้กับนักศึกษาผ่านการทำงานกลุ่ม การทำงานเป็นทีม และทักษะการดำเนินชีวิต