การจัดการศึกษาอิสระทางพระพุทธศาสนาในประเทศไทย

ผู้แต่ง

  • ศักดิ์ ประสานดี นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

การศึกษาอิสระทางพระพุทธศาสนา, การปฏิรูปการศึกษา, การศึกษาคณะสงฆ์แนวใหม่

บทคัดย่อ

การศึกษาพระพุทธศาสนาในประเทศไทยมีพัฒนาการอันยาวนานและซับซ้อน  สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการสืบทอดพระธรรมคำสอนและการปรับตัวให้เข้ากับบริบททางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ในปัจจุบัน เราพบว่าการจัดการศึกษาด้านนี้แบ่งออกเป็นสองรูปแบบหลัก คือ การศึกษาที่ดำเนินการโดยองค์กรคณะสงฆ์อย่างเป็นระบบ และการศึกษาอิสระที่จัดโดยวัดหรือสำนักต่างๆ ทั้งสองรูปแบบต่างมีจุดแข็งและข้อจำกัดของตนเอง กล่าวคือ การศึกษาในระบบมีความเป็นมาตรฐานและได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ แต่อาจขาดความยืดหยุ่น ในขณะที่การศึกษาอิสระมีความคล่องตัว และสามารถตอบสนองความต้องการเฉพาะได้ดี แต่อาจประสบปัญหาด้านการรับรองวุฒิและความมั่นคงของทรัพยากร ความท้าทายสำคัญในปัจจุบันคือการพัฒนาระบบการศึกษาที่สามารถผสานจุดแข็งของทั้งสองรูปแบบ โดยคำนึงถึงความต้องการของผู้เรียนที่หลากหลายมากขึ้น ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และการเปลี่ยนแปลงทางสังคม การปรับปรุงหลักสูตรให้ทันสมัย การนำเทคโนโลยีมาใช้ในการเรียนการสอน การเพิ่มโอกาสในการปฏิบัติธรรม และการสร้างความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษาและภาคส่วนต่างๆ ในสังคม ล้วนเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับคุณภาพการศึกษาพระพุทธศาสนาในประเทศไทย เพื่อให้สามารถธำรงรักษาแก่นแท้ของพระธรรมคำสอน ขณะเดียวกันก็สามารถตอบสนองความต้องการของสังคมร่วมสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา เงารังสี. (2561). การปฏิรูปการศึกษาพระพุทธศาสนาในประเทศไทย: โอกาสและความท้าทาย. วารสารพุทธศาสน์ศึกษา, 25(2).

กาญจนา แก้วเทพ. (2561). สื่อสารมวลชนกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์. (2562). องค์กรแห่งการเรียนรู้: กุญแจสู่ความสำเร็จในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ซัคเซส มีเดีย.

ชัยยงค์ พรหมวงศ์. (2562). นวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษาสำหรับพระพุทธศาสนา. นครปฐม: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ชัยอนันต์ สมุทวณิช. (2560). การศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ชัยยนต์ ประดิษฐศิลป์. (2562). ศาสนากับการพัฒนาสังคม: บทบาทของสถาบันศาสนาในการจัดการศึกษาและพัฒนาชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ประสิทธิ์ ลีปรีชา. (2561). ศาสนาและการเปลี่ยนแปลงทางสังคม: กรณีศึกษามิชชันนารีในประเทศไทย. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2563). การจัดการศึกษาพระพุทธศาสนาเชิงบูรณาการ: ทฤษฎีและปฏิบัติ. พระนครศรีอยุธยา: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2564). พุทธธรรมกับศาสตร์สมัยใหม่: การบูรณาการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2562). พุทธศาสนากับการศึกษาไทยในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สมบูรณ์ บุญฤทธิ์. (2563). เทคโนโลยีการศึกษากับการสอนพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์.

สมภาร พรมทา. (2558). พุทธปรัชญากับการศึกษาไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุชาติ เศรษฐมาลินี. (2558). ประวัติศาสตร์มิชชันนารีในสยาม: บทบาทและผลกระทบ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุมาลี สังข์ศรี. (2559). การศึกษาตลอดชีวิตและการพัฒนาชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุมาลี สังข์ศรี. (2561). การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย: แนวคิดสู่การปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ไฟล์ประกอบ

เผยแพร่แล้ว

2026-01-02

รูปแบบการอ้างอิง

ประสานดี ศ. (2026). การจัดการศึกษาอิสระทางพระพุทธศาสนาในประเทศไทย. ภาวนาสารปริทัศน์, 5(01), AA 9–22. สืบค้น จาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/WJR/article/view/285453