หลักไตรสิกขาที่ส่งเสริมการพัฒนาสมรรถนะของผู้เรียน

บทคัดย่อ

ความสัมพันธ์ระหว่างหลักไตรสิกขาในพระพุทธศาสนา กับการพัฒนาสมรรถนะของผู้เรียนในยุคศตวรรษที่ 21 ซึ่งเป็นยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีและสังคมอย่างรวดเร็ว การพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะที่เหมาะสมจึงเป็นภารกิจสำคัญของการศึกษา หลักไตรสิกขาประกอบด้วย ศีลสิกขา สมาธิสิกขา และปัญญาสิกขา ซึ่งสามารถส่งเสริมสมรรถนะผู้เรียนทั้งด้านการคิด การปฏิบัติ และจิตใจให้สมบูรณ์ เป็นแนวทางในการสร้างผู้เรียนที่มีคุณภาพทั้ง “คนดี คนเก่ง และมีความสุข” ตามเป้าหมายของการศึกษาไทยและเชื่อมโยงกับประสบการณ์ของผู้เรียน โดยมีครูทำหน้าที่เป็นผู้ออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนคิดและลงมือปฏิบัติอย่างมีส่วนร่วม ในการนี้ แนวพุทธจึงสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษาเพื่อส่งเสริมสมรรถนะของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการบูรณาการ หลักพุทธ 3ความสำเร็จ คือ ศีล สมาธิ และปัญญามาใช้เป็นยุทธศาสตร์การศึกษาโดยรวมซึ่งครอบคลุม การพูด การกระทำและการคิด” และเมื่อไตรสิกขาเป็นหลักการศึกษาที่สำคัญ ดังนั้น พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) จึงย้ำว่า “ภารกิจของสถานศึกษาก็คือการฝึกบุคคลครบทั้ง ๓ ระดับ คือ ศีล สมาธิ และปัญญา”^๓เป็นต้น เพื่อไห้การพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนตามหลักไตรสิกขาของครูให้ประสบความสำเร็จสูงสุดตามเป้าหมายที่กำหนดไว้คือการนำหลักไตรสิกขามาประยุกต์ใช้ร่วมกับการเรียน การสอนให้เหมาะสมต่อไป หลักไตรสิกขา หมายถึง หลักธรรมที่จะนำไปปฏิบัติเป็นขั้นตอนของการ ฝึกอบรมตนที่มีลำดับของความเจริญงอกงามขึ้นตามหลักไตรสิกขา คือ ข้อศีล สมาธิ และ ปัญญาที่ควรศึกษา ข้อปฏิบัติที่เป็นหลักสำหรับศึกษา คือ ฝึกหัดอบรม กาย วาจา จิตและปัญญา