ทศพิธราชธรรมสำหรับครูสังคมในศตวรรษที่ 21

ผู้แต่ง

  • พระครูสุนทรวีรวงศ์ (จันดา) รวิวํโส พงษ์วิเศษ
  • นิเวศน์ วงศ์สุวรรณ
  • สายรุ้ง บุบผาพันธ์
  • พระศิริเทพ ธมฺมวโร ศิริรัตนตรัย

คำสำคัญ:

ภาวะผุ้นำเขิงจริยธรรม, ทศพิธราชธรรม, ครูสอนสังคม, ศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

       บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิด “ทศพิธราชธรรม” ตามหลักพุทธศาสนา และวิเคราะห์ความสำคัญของหลักธรรมดังกล่าวต่อบทบาทและคุณลักษณะของครูสังคมในศตวรรษที่ 21 ซึ่งเป็นยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี สังคม และวัฒนธรรมอย่างรวดเร็ว ผลการศึกษาพบว่า ทศพิธราชธรรมประกอบด้วยธรรม 10 ประการ ได้แก่ ทาน ศีล ปริจาคะ อาชชวะ มัททวะ ตปะ อักโกธะ อวิหิงสา ขันติ และอวิโรธนะ ซึ่งสามารถนำมาปรับใช้เป็นหลักคุณธรรมสำหรับครูในยุคใหม่ โดยช่วยส่งเสริมให้ครูมีจิตสำนึกแห่งความเสียสละ ความเมตตา ความอดทน และความเป็นธรรมในการปฏิบัติหน้าที่ ส่งผลให้การเรียนการสอนสังคมศึกษามีความหมายมากขึ้น และสามารถปลูกฝังคุณธรรมให้แก่ผู้เรียนได้อย่างยั่งยืนและความอดทน ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญในการบริหารงานท่ามกลางความซับซ้อนของปัญหาสังคมร่วมสมัย การประยุกต์ใช้หลักธรรมนี้ช่วยเสริมสร้างภาวะผู้นำที่มีจริยธรรม ลดปัญหาการทุจริตคอร์รัปชัน เพิ่มความโปร่งใสในการสอน และฟื้นฟูความไว้วางใจของนักเรียน นอกจากนี้ยังช่วยสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เน้นจิตสาธารณะ การมีส่วนร่วม และความยั่งยืน บทความนี้สรุปว่า ทศพิธราชธรรมไม่เพียงเป็นหลักธรรมทางศาสนา แต่เป็นเครื่องมือในการสร้างผู้นำที่สามารถตอบสนองต่อความท้าทายของโลกยุคใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กองการต่างประเทศ กรมประชาสัมพันธ์. (2567). "ธรรมนาวา วัง" คือ หนังสือคู่มือชีวิตพระราชทาน ที่รวบรวมกระบวนการและวิธีการในการดับทุกข์ด้วยปัญญาของตนผ่านหลักสัจจศาสตร์ศาสตร์แห่งความจริงอันประเสริฐ.

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2568). กลวิธีการเผชิญปัญหาบนพื้นฐานของการมีสติ (Mindfulness-based Coping). สืบค้นเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2568. https://www.chula.ac.th/news/171303/

พระใบฎีกาธีรศักดิ์ สุธีโร (น้อยอ่อน). (2560). ศึกษาการประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาในการส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม ตามแนวทางพระพุทธศาสนาเถรวาท โรงเรียนกระสังพิทยาคม ตำบลกระสัง อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์. ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระบุญเสริม ปภสฺสโร. (2564). การประยุกต์ใช้หลักธรรมในการพัฒนาการเรียนรู้ของนักศึกษามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตสิรินธรราชวิทยาลัย. รายงานวิจัย. สถาบันวิจัยญาณสังวร มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย.

พระดิเรกศักดิ์ อตฺตทีโป (พิมพบุตร) และคณะ. (2567). กิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน. วารสารเสียงธรรมจากมหายาน. 10 (2) : 325 – 335.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต). (2558). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 52). กรุงเทพฯ : สหธรรมมิก.

พานทิพย์ แสงประเสริฐ. (2561). ผลของการฝึกสติต่อพฤติกรรมสุขภาพและคุณภาพชีวิตในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาเวชศาสตร์ชุมชนและเวชศาสตร์ครอบครัว. บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกพร้อมอรรถกถาแปล. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2560). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2568). หลักสูตร Mindfulness for Life and Work : สติเพื่อชีวิตและการทำงาน.สืบค้นเมื่อ 27 กรกฎาคม 2568. จาก https://www.lifelong.cmu.ac.th/old/files/curriculum

/000440.

รณชัย บริสุทธิ์และจักรกฤษณ์ โปณะทอง. (2568). แนวทางการพัฒนาความสุขทางการเรียนตามหลักไตรสิกขาสำหรับนิสิตนักศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาไทย. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. 8 (1) : 13-35.

วิมลมาลย์ ศรีรุ่งเรือง และคณะ. (2554). ผลของการพัฒนาคุณธรรมด้วยโปรแกรมจิตวิวัฒน์ในนักศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. รายงานวิจัย. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.

สำนักงานคณะกรรมการศึกษาแห่งชาติ. (2553). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2545 และ (ฉบับที่ 3) พ.ศ.2553. กรุงเทพฯ : สำนักนายกรัฐมนตรี.

แม่ชีประครอง งามชัยภูมิและคณะ. (2568). การพัฒนาศักยภาพและการเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ ในศตวรรษที่ 21 ของนักศึกษาตามหลักไตรสิกขา. รายงานวิจัย. คณะศึกษาศาสตร์ วิทยาลัยศาสนศาสตร์นครราชสีมา

Bhikkhu Analayo.(2020). The Centrality of Mindfulness-Related Meditations in Early Buddhist Discourse. Mindfulness. 11 (4): 1935-1942.

Eviatar Shulman. (2524). Ethics, Mindfulness, and Consciousness: A Study of Their Relation in Early Buddhism. Mindfulness. 15 (8): 2415-2427.

Ruth Baer. (2015). Ethics, values, virtues, and character strengths in mindfulness-based interventions: a psychological science perspective. Mindfulness. 6 (6). 956-969.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-09-03

รูปแบบการอ้างอิง

รวิวํโส พงษ์วิเศษ พ. (จันดา), วงศ์สุวรรณ น., บุบผาพันธ์ ส., & ศิริรัตนตรัย พ. ธ. (2026). ทศพิธราชธรรมสำหรับครูสังคมในศตวรรษที่ 21. ภาวนาสารปริทัศน์, 6(02), AA 1–16. สืบค้น จาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/WJR/article/view/290963

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ