คณะกรรมการการเลือกตั้ง : ข้อพิจารณาเรื่องสถานะ ที่มา และอำนาจวินิจฉัยข้อโต้แย้งการเลือกเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

Main Article Content

จิรากิตติ์ แสงลี

บทคัดย่อ

คณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นองค์กรอิสระที่ถูกจัดตั้งขึ้นครั้งแรกโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 และยังคงได้รับการบัญญัติเรื่อยมาในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 และ 2560 มีหน้าที่หลักที่สำคัญคือ จัดและควบคุมการเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม ตลอดถึงวินิจฉัยข้อโต้แย้งอันเนื่องมาจากการเลือกตั้ง อย่างไรก็ดี การบัญญัติถึงโครงสร้างและอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้งไว้ในรัฐธรรมนูญอาจทำให้เกิดปัญหาสถานะความเป็นองค์กร และการถูกตรวจสอบได้ในระบบกฎหมาย อีกทั้งที่มาของคณะกรรมการการเลือกตั้งยังมีปัญหาเรื่องความชอบธรรมในทางประชาธิปไตย นอกจากนี้ การกำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีอำนาจหลายประการ โดยเฉพาะการจำกัดสิทธิของผู้สมัครรับเลือกตั้งซึ่งเป็นโทษอุปกรณ์ อาจนำมาซึ่งปัญหาการถูกตรวจสอบในทางตุลาการอีกด้วย

Article Details

ประเภทบทความ
บทความวิชาการ

เอกสารอ้างอิง

Benoît Camguilhem. Le contrôle administratif des élections. Revue du droit public n°6 du 1er novembre 2017.

Jean RIVERO. Droit Administratif. 14e éd. Dalloz, 1992.

กมลชัย รัตนสกาววงศ์. กว่าจะเป็นใบแดง,” ใน 4 ปี กกต. : เอกสารวิชาการเนื่องในงานวันสถาปนาสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง, 2545.

กระมล ทองธรรมชาติ, สมบูรณ์ สุขสำราญ และปรีชา หงส์ไกรเลิศ. การเลือกตั้ง พรรคการเมือง และเสถียรภาพของรัฐบาล. กรุงเทพฯ: ฝ่ายวิจัย คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2531.

ข้อ 41 ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาว่าด้วยการพิจารณาและวินิจฉัยคดีเกี่ยวกับสิทธิสมัครรับเลือกตั้งและการเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

คณะกรรมการติดตามและสอดส่องการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร. การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 22 มีนาคม พ.ศ. 2535. กรุงเทพฯ: บริษัทเยลโล่การพิมพ์, 2535.

คณะกรรมการปฏิรูปการเมือง. รายงานผลการทำงานของคณะกรรมการปฏิรูปการเมือง (คปก) (8 สิงหาคม 2538 – 7 พฤศจิกายน 2538). กรุงเทพฯ: คณะกรรมการปฏิรูปการเมือง, 2538.

คณะกรรมการองค์กรกลางการเลือกตั้ง. รายงานการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2538. ไม่ปรากฏสถานที่พิมพ์ ไม่ปรากฏโรงพิมพ์ ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์.

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 3/2541, 15/2541, 53/2542, 5/2543, 6/2543, 13/2543, 52/2546

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 9/2549

คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 84/2544

ฐากูร ศิริยุทธ์วัฒนา. กฎหมายรัฐธรรมนูญ : หลักพื้นฐานแห่งกฎหมายรัฐธรรมนูญและระบอบประชาธิปไตย. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2566.

ฐากูร ศิริยุทธ์วัฒนา. การคัดค้านผลการเลือกตั้งโดยผู้มีสิทธิเลือกตั้ง. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า, 2561.

ธงชัย วินิจจะกุล. การเมืองเรื่องการกำหนดเขตเลือกตั้ง กรณีการเลือกตั้งกรุงเทพมหานคร เขต 12 และ 13 ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2531. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเพื่อการศึกษาประชาธิปไตยและการพัฒนา, 2533.

ธีระ สุธีวรางกูร. ศาลรัฐธรรมนูญกับการวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ขององค์กรต่าง ๆ ตามรัฐธรรมนูญ. จดหมายข่าวศาลรัฐธรรมนูญ (พฤษภาคม-มิถุนายน 2542): 5.

บรรเจิด สิงคะเนติ. ปัญหาขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ. วารสารวิชาการศาลปกครอง 1, 3 (กันยายน - ธันวาคม 2544).

บรรเจิด สิงคะเนติ. หลักพื้นฐานสิทธิเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2562).

บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า, 2544.

บุญศรี มีวงศ์อุโฆษ. การเลือกตั้งและพรรคการเมือง : บทเรียนจากเยอรมัน. กรุงเทพฯ: สถาบันนโยบายศึกษา, 2542.

แบร์นาร์ ลาเวียร์ (Bernard Lavergne). สิทธิทั่วไปในการออกเสียงเลือกตั้งและอำนาจของรัฐ. แปลโดย พงศ์เพ็ญ ศกุนตาภัย. กรุงเทพฯ: สภาวิจัยแห่งชาติ, 2513.

ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน. กรุงเทพฯ: กรมองค์การระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ, 2551.

ประจักษ์ ก้องกีรติ. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง ระบบเลือกตั้งเพื่อลดความขัดแย้งและส่งเสริมคุณภาพประชาธิปไตย. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยการเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า, 2565.

ประชา ธิปไตย. องค์กรกลางกับการเลือกตั้ง : ปัญหาและอุปสรรคในการปฏิบัติหน้าที่. รัฐสภาสาร 44, 7 (กรกฎาคม 2539): 9-14.

ประณต นันทิยะกุล. คณะกรรมการการเลือกตั้งกับการจัดการเลือกตั้งในอินเดีย. วารสารธรรมศาสตร์ 3, 3 (กันยายน - ธันวาคม 2540): 91-97.

ประพันธ์ นัยโกวิท. บทบาทและอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง, 2551.

ปัญญา อุดชาชน. องค์กรตามรัฐธรรมนูญ. วารสารศาลรัฐธรรมนูญ 1, 3 (กันยายน-ธันวาคม 2542): 55.

ปัทมา สูบกำปัง. องค์กรอิสระ : ดุลแห่งอำนาจในระบบการเมืองการปกครองของไทย. วารสารสถาบันพระปกเกล้า 13, 1 (มกราคม-เมษายน 2558): 159.

พรสันต์ เลี้ยงบุญเลิศชัย. หลักพื้นฐานทางกฎหมายปกครอง : ข้อความคิดว่าด้วยรัฐ ฝ่ายปกครอง และอำนาจทางปกครอง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2565.

พระราชบัญญัติการเลือกตั้งเครือจักรภพ ค.ศ. 1918 (Commonwealth Electoral Act 1918)

พระราชบัญญัติคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. 2540 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 114 ตอนที่ 48 ก วันที่ 18 กันยายน 2540.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541 ราชกิจจานุเบกษา 9 มิถุนายน 2541 เล่ม 115 ตอนที่ 35 ก.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541 มาตรา 85/1 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2543

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541 มาตรา 85/2 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2543

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541 มาตรา 85/3 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2543

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541 มาตรา 85/9 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2543

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2541 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 115 ตอนที่ 102 ก 31 ธันวาคม 2541.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. 2541 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 115 ตอนที่ 35 ก 9 มิถุนายน 2541.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2541 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 115 ตอนที่ 35 ก 9 มิถุนายน 2541.

พระราชบัญญัติพรรคการเมือง การเลือกตั้ง และประชามติ ค.ศ. 2000 (The Political Parties, Elections and Referendums Act 2000)

มาตรา 103 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550

มาตรา 104 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550

มาตรา 105 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550

มาตรา 111 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550

มาตรา 111 และมาตรา 116 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550

มาตรา 132 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

มาตรา 133 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

มาตรา 137 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

มาตรา 138 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

มาตรา 139 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561

มาตรา 225 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560

มาตรา 226 วรรคหนึ่ง รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560

มาตรา 239 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550

มาตรา 5 พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539

มาตรา 94 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541

มาตรา 95 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541

มาตรา 96 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2541

รชณัฐ มะโนแสน. ที่มาและปัญหาความชอบธรรมทางประชาธิปไตยของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญไทย. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2564.

รชณัฐ มะโนแสน. หลักประชาธิปไตยกับวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง 6, 1 (มกราคม-มิถุนายน 2566): 26.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2538 ราชกิจานุเบกษา เล่ม 112 ตอนที่ 7 ก.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550

รัฐบัญญัติช่วยเหลือกิจการการเลือกตั้งอเมริกา ค.ศ. 2002 (Help America Vote Act 2002)

เรวัตร จันทร์ประเสริฐ และฤทัย หงส์สิริ. ความหมายของ “องค์กรต่าง ๆ ตามรัฐธรรมนูญ” ตามรัฐธรรมนูญมาตรา 266. วารสารศาลรัฐธรรมนูญ 2 (พฤษภาคม-สิงหาคม 2542): 91.

ลิขิต ธีรเวคิน. ความถูกต้องตามกฎหมาย ความชอบธรรมทางการเมือง และธรรมแห่งอำนาจ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2556.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. กฎหมายวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า, 2554.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. การเปลี่ยนแปลงแนวคำวินิจฉัย และผลผูกพันของคำวินิจฉัยของคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ : ศึกษากรณีศาลสูงสุดของสหรัฐอเมริกาและศาลรัฐธรรมนูญแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี. กรุงเทพฯ: มิสเตอร์ก๊อปปี้, 2550.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. การเลือกตั้งในรัฐเสรีประชาธิปไตย. วารสารศาลรัฐธรรมนูญ 1, 3 (กันยายน-ธันวาคม 2542): 97-98.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. คำสอนว่าด้วยรัฐและหลักกฎหมายมหาชน. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: อ่านกฎหมาย, 2564.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. ด้วยกฎหมายและอุดมการณ์. กรุงเทพฯ: ไชน์พับลิชชิ่งเฮ้าส์, 2558.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. รายงานวิจัย เรื่อง องค์กรอิสระตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการวิจัยและสัมมนา คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2550.

วรพจน์ วิศรุตพิชญ์. การปกครองระบอบประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ. วารสารศาลรัฐธรรมนูญ 20, 60 (กันยายน-ธันวาคม 2561): 272.

วิษณุ วรัญญู, ปิยะศาสตร์ ไขว้พันธุ์ และเจตน์ สถาวรศีลพร. ตำรากฎหมายปกครองว่าด้วยกฎหมายปกครองทั่วไป. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, 2551.

วิษณุ วรัญญู. ปาฐกถา เรื่อง “รัฐธรรมนูญกับการสร้างธรรมาภิบาลและประชาธิปไตย. ในเวทีสัมมนา 15 ปีองค์กรอิสระของรัฐ, ณ โรงแรมพลาซ่าแอทธินี กรุงเทพฯ วันศุกร์ที่ 1 มีนาคม 2556.

วิษณุ วรัญญู. องค์กรของรัฐที่เป็นอิสระ Independent administrative body : รายงานการวิจัย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2538.

สมคิด เลิศไพฑูรย์ และบรรเจิด สิงคะเนติ. เขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญไทย มาตรา 264 และมาตรา 266. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ 2543.

สมยศ เชื้อไทย. รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ฉบับใช้เรียน. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2546.

สมาคมทนายความแห่งประเทศไทย. ข้อสังเกตและเหตุผลประกอบข้อยุติในการสัมมนาทางวิชาการกฎหมายเกี่ยวกับ “การเลือกตั้ง 251”. กรุงเทพฯ: การพิมพ์พระนคร, 2538.

สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2551. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง, 2551.

สีดา สอนศรี. รายงานวิจัย เรื่อง บทบาทของคณะกรรมการการเลือกตั้งของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2546.

หยุด แสงอุทัย. หลักรัฐธรรมนูญและกฎหมายเลือกตั้งทั่วไป. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ: คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2513.

อวิการัตน์ นิยมไทย. ที่มาของคณะกรรมการการเลือกตั้ง. จุลนิติ 8, 5 (กันยายน - ตุลาคม 2554): 156-157.

อาภัสรา จินตนะพัฒน์. รูปแบบและฐานะขององค์กรที่ทำหน้าที่ควบคุมดูแลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร. วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต ภาควิชานิติศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2538.

อุดม รัฐอมฤต. ชุดการเรียนด้วยตนเอง หลักสูตร การเรียนรู้กฎหมายมหาชนด้วยตนเอง : หมวดที่ 4 รัฐธรรมนูญ ชุดวิชาที่ 3 องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ. นนทบุรี: สถาบันพัฒนาข้าราชการพลเรือน สำนักงาน กพ., 2548.