ความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลในประเทศฝรั่งเศส: วิวัฒนาการและความสำคัญทางหลักกฎหมายของแนวคิด “Personnes Morales”
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้ศึกษาวิวัฒนาการของความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลในประเทศฝรั่งเศสผ่านแนวคิด personnes morales ซึ่งบัญญัติไว้ในมาตรา 121-2 แห่งประมวลกฎหมายอาญาฝรั่งเศส โดยศึกษาแนวคิดนี้ภายใต้กรอบของความรับผิดของนิติบุคคลต่ออาชญากรรมร้ายแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของกฎหมายอาญาระหว่างประเทศ ซึ่งโดยหลักแล้วกำหนดความรับผิดแก่บุคคลธรรมดาเท่านั้น คำถามวิจัยหลักของการศึกษานี้คือ แนวคิด personnes morales ของฝรั่งเศสช่วยอุดช่องว่างของความรับผิดทางอาญาในกรณีที่นิติบุคคลได้เข้ามามีส่วนร่วมในการกระทำความผิดอาญาร้ายแรงตามธรรมนูญกรุงโรมได้หรือไม่ และแนวคิดนี้สามารถนำมาใช้กับความรับผิดทางอาญาระหว่างประเทศได้เพียงใด
บทความได้วิเคราะห์คดีสำคัญ เช่น คดีอื้อฉาวทางเภสัชกรรม Mediator คดี Lafarge S.A. ในซีเรีย และคำพิพากษา Association Sportive ซึ่งตัดสินโดยศาลอาญาของฝรั่งเศส โดยที่ศาลได้วางหลักเกี่ยวกับเจตนาของนิติบุคคล (corporate mens rea) ผสมผสานกับความรับผิดโดยอาศัยการเป็นตัวแทนและความรับผิดโดยอิสระขององค์กร รวมถึงวิธีที่ศาลฝรั่งเศสบังคับใช้บทลงโทษกับนิติบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ยังมีการอ้างอิงเปรียบเทียบกับสหราชอาณาจักรและสวีเดนเพื่อแสดงให้เห็นแนวทางทางเลือกอื่น ๆ และเน้นย้ำว่าระบบฝรั่งเศสมีส่วนช่วยในการพัฒนาแนวคิดความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลอย่างไร
ท้ายที่สุด บทความนี้ชี้ให้เห็นว่าหลักคำสอนของ personnes morales ไม่เพียงแต่เป็นกรอบแนวคิดเชิงปฏิบัติเท่านั้น แต่ยังเป็นแนวทางเชิงทฤษฎีที่สามารถแก้ไขปัญหาช่องว่างของความรับผิดในกฎหมายอาญาระหว่างประเทศได้และเสนอข้อคิดสำคัญสำหรับการปฏิรูปในอนาคตเพื่อเสริมสร้างความรับผิดชอบของภาคธุรกิจในระดับข้ามเขตอำนาจศาล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์และเนื้อหาในเว็บไซต์ของวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (รวมถึง โดยไม่จำกัดเฉพาะ เนื้อหา รหัสคอมพิวเตอร์ งานศิลป์ ภาพถ่าย รูปภาพ ดนตรีกรรม โสตทัศนวัสดุ) เป็นกรรมสิทธิ์ของวารสารกฎหมาย และผู้ได้รับการโอนสิทธิทุกราย
1. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้อนุญาตให้คุณใช้สิทธิอันไม่เฉพาะเจาะจงที่สามารถถูกถอนเมื่อใดก็ได้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย ในการ
- เยี่ยมชมเว็บไซต์และเอกสารในเว็บไซต์นี้ จากคอมพิวเตอร์หรือเครื่องมือสื่อสารผ่านเว็บบราวเซอร์
- คัดลอกและจัดเก็บเว็บไซต์และเอกสารในเว็บไซต์นี้บนลงคอมพิวเตอร์ของคุณผ่านระบบความจำ cache
- สั่งพิมพ์เอกสารจากเว็บไซต์นี้สำหรับการใช้ส่วนตัวของคุณ
- ผลงานที่ได้รับการตีพิมพ์โดยวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถูกคุ้มครองภายใต้ Creative Commons Attribution 4.0 International License ซึ่งอนุญาตให้ทุกคนสามารถคัดลอก แจกจ่าย ดัดแปลง ส่งต่อ ผลงานได้ ก็ต่อเมื่อผลงานและแหล่งข้อมูลได้รับการอ้างอิงอย่างเหมาะสม
2. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สงวนสิทธิ์ไม่อนุญาตให้คุณใช้สิทธิอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับเว็บไซต์และเอกสารบนเว็บไซต์นี้ เช่น การคัดลอก ดัดแปลง เปลี่ยนแปลง ส่งต่อ ตีพิมพ์ แจกจ่าย เผยแพร่ จัดแสดงในที่สาธารณะ ไม่ว่าจะในรูปแบบใดก็ตาม ซึ่งเว็บไซต์หรือเอกสารบนเว็บไซต์ โดยไม่อ้างอิงถึงแหล่งข้อมูลหรือโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
3. คุณอาจขออนุญาตที่จะใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์บนเว็บไซต์นี้โดยการเขียนอีเมลมายัง journal@law.chula.ac.th
4. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เข้มงวดกับการคุ้มครองลิขสิทธิ์อย่างมาก หากวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพบว่าคุณได้ใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์บนเว็บไซต์นี้โดยไม่ถูกต้องตามการอนุญาตให้ใช้สิทธิ ดังที่กล่าวไปข้างต้น วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยอาจดำเนินคดีตามกฎหมายต่อคุณได้ เพื่อเรียกร้องค่าเสียหายที่เป็นตัวเงินและคำขอชั่วคราวให้คุณหยุดการใช้เอกสารดังกล่าว ทั้งนี้ คุณอาจถูกสั่งให้ชดใช้ค่าใช้จ่ายใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการตามกฎหมายนี้
หากคุณพบเห็นการใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์ของวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ขัดหรืออาจขัดต่อการอนุญาตให้ใช้สิทธิดังที่ได้กล่าวไปข้างต้น โดยเชื่อว่าได้ละเมิดลิขสิทธิ์ของคุณหรือของผู้อื่น สามารถร้องเรียนมาได้ที่ journal@law.chula.ac.th
เอกสารอ้างอิง
หนังสือภาษาต่างประเทศ
Andrew Clapham. Human Rights Obligations of Non-State Actors. Oxford University Press, 2006.
Chabrol, M. La Responsabilité Pénale des Personnes Morales. Dalloz, 2008.
Mark Pieth and Radha Ivory (eds). Corporate Criminal Liability: Emergence, Convergence, and Risk. Springer, 2011.
Peter Muchlinski. Multinational Enterprises and the Law. 3rd ed. Oxford University Press, 2007.
บทความในวารสารภาษาต่างประเทศ
Caspar Plomp. “Aiding and Abetting: The Responsibility of Business Leaders under the Rome Statute of the International Criminal Court.” Utrecht Journal of International and European Law 30, no. 79 (2014): 4–29.
ออนไลน์ภาษาต่างประเทศ
Andrew Clapham and Scott Jerbi. “Categories of Corporate Complicity in Human Rights Abuses.” accessed 23 April 2026. https://media.business-humanrights.org/media/documents/files/reports-and-materials/Clapham-Jerbi-paper.htm
Anita Ramasastry. “Corporate Complicity: From Nuremberg to Rangoon – An Examination of Forced Labor Cases and Their Impact on the Liability of Multinational Corporations.” Berkeley Journal of International Law 20 (2002): 91-159. accessed 23 April 2026. https://digitalcommons.law.uw.edu/faculty-articles/741
Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007 (UK), c. 19, ss. 1–2. accessed 23 April 2026. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2007/19/contents
Cour de cassation (Criminal Chamber), Lafarge S.A. case, judgment of 7 September 2021, No. 19-87.040. accessed 23 April 2026. https://www.legifrance.gouv.fr/juri/id/JURITEXT000044105524
David Scheffer. “Corporate Liability under the Rome Statute.” Harvard International Law Journal 57 (2016): 35-39. accessed 23 April 2026. https://journals.law.harvard.edu/ilj/2016/07/corporate-liability-under-the-rome-statute/
Jaya Élise Bordeleau-Cass. “The ‘Accountability Gap’: Holding Corporations Liable for International Crimes.” PKI Global Justice Journal 3 (2019): 65. accessed 23 April 2026. https://globaljustice.queenslaw.ca/news/the-accountability-gap-holding-corporations-liable-for-international-crimes
Jennifer Zerk. Corporate Liability for Gross Human Rights Abuses: Towards a Fairer and More Effective System of Domestic Law Remedies. OHCHR, February 2014. accessed 23 April 2026. https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/pdf-corporate-liability-for-gross-human-rights-abuses-towards-a-fairer-and-more-effective-system-of-domestic-law-remedies/
Nidhi Singh. “Legal Liability of Corporations under International Criminal Law and International Human Rights Law: An Interlinkage under the Revised Draft.” accessed 23 April 2026. https://www.cambridge.org/core/blog/2020/05/13/legal-liability-of-corporations-under-international-criminal-law-and-international-human-rights-law-an-interlinkage-under-the-revised-draft
Rome Statute of the International Criminal Court, 17 July 1998, Art. 25, United Nations, Treaty Series, vol. 2187, p.90 ff. accessed 23 April 2026. https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-05/Rome-Statute-eng.pdf
Swedish Penal Code (Brottsbalken), Chapter 36, Sections 7–10, Government Offices of Sweden (2020). accessed 23 April 2026. https://www.government.se/4a2d6c/contentassets/7a2dcae0787e465e9b7d4f7b1cfd0c7d/the-swedish-penal-code.pdf
Yuval Abraham. “‘Lavender’: The AI Machine Directing Israel’s Bombing Spree in Gaza.” accessed 23 April 2026. https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/
Zerk, J. Corporate Liability for Gross Human Rights Abuses: Towards a Fairer and More Effective System of Domestic Law Remedies. Report prepared for the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, February 2014. accessed 23 April 2026. https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/pdf-corporate-liability-for-gross-human-rights-abuses-towards-a-fairer-and-more-effective-system-of-domestic-law-remedies/
กฎหมายภาษาต่างประเทศ
Brottsbalken [Penal Code] 36:7 (Swed.).
Cour de cassation (Criminal Chamber), Association Sportive case, Judgment of 20 November 2013, No. 12-82.852, Bulletin criminel, 2013.
Cour de cassation (Criminal Chamber), Lafarge S.A. case, Judgment of 7 September 2021, No. 20-85.432, Bulletin criminel, 2021.
Cour de cassation, Criminal Chamber, 20 November 2013, Association Sportive, n° 12-82.852.
Cour de cassation, Criminal Chamber, Association Sportive case, 20 November 2013, n° 12-82.852, Bulletin criminel, 2013, n° 220.
Cour de cassation, Criminal Chamber, Caisse des dépôts et consignations, 2013, n° 12-88.456.
Cour de cassation, Criminal Chamber, CDC case, 2013, n° 12-88.456, Revue de science criminelle et de droit pénal comparé, 2014.
Cour de cassation, Criminal Chamber, Lafarge S.A. case, 7 September 2021, n° 20-85.432, Recueil Dalloz, 2021.
Cour de cassation, Lafarge S.A. case, 2021.
French Penal Code, Article 121-2.
Loi Fauchon, Article 121-3, Code pénal, Journal Officiel de la République Française, 11 July 2000.
Loi Perben II, n° 2004-204, 9 March 2004, Journal Officiel de la République Française.
Perben II Law, Loi n° 2004-204 du 9 mars 2004 portant adaptation de la justice aux évolutions de la criminalité, Journal Officiel de la République Française, 10 March 2004.
Rome Statute of the International Criminal Court, Article 25, 17 July 1998, U.N. Doc. A/CONF.183/9, entered into force 1 July 2002.
Tribunal Judiciaire de Paris, Mediator case, 2013, n° RG 11/01234, Recueil Dalloz, 2013.
Tribunal Judiciaire de Paris, Mediator Case, 29 March 2021 (n° RG 11/01234), judgment excerpts in Revue de Science Criminelle et de Droit Pénal Comparé, 2021.
Tribunal judiciaire de Paris, Mediator case, Judgment of 29 March 2013, No. RG 11/01234, Gazette du Palais, 2013.
UK Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007, c.19, sections 1–8.
