เพลงตระในพิธีกรรมไหว้ครู

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อนำเสนอผลการศึกษาเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับเพลงตระ ในด้านความเป็นมา ความหมาย ลักษณะ ประเภท และบทบาทของเพลงตระที่มีต่อพิธีไหว้ครูดนตรีไทย โดยทำการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร ตำรา งานวิจัย และการสัมภาษณ์ เพื่อรวบรวมข้อมูลเพลงไทย และเผยแพร่องค์ความรู้ของเพลงไทย จากการศึกษาพบว่า เพลงตระเป็นกลุ่มเพลงประเภทหนึ่งที่ปรากฏมีการใช้บรรเลงตั้งแต่อดีตกระทั่งปัจจุบัน และบรรเลงในหลายท้องถิ่น ซึ่งมีความแตกต่างกันในเรื่องของสำเนียงภาษาพูดที่ใช้เรียกชื่อเพลง แต่เจตนาของการบรรเลงเหมือนกันคือใช้บรรเลงประกอบการแสดงหนังใหญ่ การแสดงโขน และประกอบพิธีกรรม โดยเฉพาะพิธีไหว้ครู เพลงตระมีความหมายที่สามารถสื่อให้เห็นถึงเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในขณะนั้น เช่นเพลงตระที่แสดงถึงการอัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เพลงตระที่ใช้ประกอบตัวละครสมมติ และเพลงตระที่ใช้ในการประทานพร ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะคือ เพลงตระนอกพิธีไหว้ครูและเพลงตระในพิธีไหว้ครู นอกจากนี้ยังจำแนกประเภทของเพลงตระได้อีก 2 ประเภทคือ เพลงตระที่มีวิธีการตีตะโพน-กลองทัดในอัตราสามชั้น และอัตราสองชั้น ซึ่งเพลงตระที่ใช้ในพิธีไหว้ครูนั้นคือกลุ่มเพลงตระที่มีวิธีการตีตะโพน-กลองทัดในแบบอัตราสองชั้นเท่านั้น  โดยบทบาทของเพลงตระจะบรรเลงเมื่อพิธีกรผู้ประกอบพิธีไหว้ครูได้กล่าวบทบูชาครูหรือบทอัญเชิญครูจบลง จึงบอกกล่าวให้นักดนตรีบรรเลงเพลงตระตามบทที่กล่าวจบลงไปแล้วตามลักษณะกิริยาขณะนั้น และดำเนินไปกระทั่งจบพิธี