การวิเคราะห์นโยบายการจัดระเบียบหาบเร่-แผงลอย ในกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เนื้อหาและผลกระทบของนโยบายการจัดระเบียบหาบเร่–แผงลอยในกรุงเทพมหานครภายใต้ประกาศหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการกำหนดพื้นที่ทำการค้าและการขายหรือจำหน่ายสินค้าบนถนนหรือสาธารณะ พ.ศ. 2566 (ฉบับแก้ไข) รวมถึงศึกษาความต้องการของผู้ค้าหาบเร่-แผงลอยต่อนโยบายดังกล่าวและเปรียบเทียบความต้องการผู้ค้ากับเนื้อหานโยบายเพื่อระบุช่องว่างเชิงนโยบายและแนวทางปรับปรุง เป็นการวิจัยเป็นเชิงคุณภาพ โดยวิเคราะห์เอกสารกฎหมายและนโยบาย ควบคู่การเก็บข้อมูลจากผู้ค้าสองกลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ถูกยกเลิกพื้นที่ทำการค้าและกลุ่มที่ยังคงอยู่ในพื้นที่ทำการค้าตามประกาศกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2566 ผลการวิจัยพบช่องว่างสำคัญ 4 ประการ คือ 1) ปัญหาที่มีความซับซ้อน โดยกรุงเทพมหานครให้ความสำคัญกับสิทธิการสัญจร ความปลอดภัยและสุขอนามัย ขณะที่ผู้ค้าเน้นรายได้ครัวเรือนและภาระหนี้สิน 2) วัตถุประสงค์ไม่สอดคล้องกัน เนื่องจากกรุงเทพมหานครมุ่งยกระดับความสะอาด ภาพลักษณ์เมือง และการท่องเที่ยว ส่วนผู้ค้าต้องการความมั่นคงของพื้นที่ทำการค้าแบบถาวร 3) รูปแบบนโยบายเป็นแบบผสมแต่ยึดมาตรการควบคุมเป็นหลัก แม้ยึดหลัก “ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง” แต่ยังไม่ตอบโจทย์ด้านความมั่นคงของอาชีพผู้ค้า และ 4) การกำหนดกลุ่มเป้าหมายที่จำกัดสิทธิพื้นที่แก่ผู้ค้าที่เปราะบางและมีรายได้ไม่เกิน 300,000 บาทต่อปี ในขณะที่ผู้ค้าเสนอให้เข้มงวดกับแรงงานต่างด้าวที่ค้าขายผิดกฎหมายและกลุ่มนายหน้ารับจดทะเบียนแทน รวมถึงให้มีการยกเลิกเงื่อนไขการกำหนดเพดานรายได้ที่เกิน 300,000 บาทต่อปี เพื่ออนุญาตให้เข้าถึงพื้นที่การค้าและเปลี่ยนเป็นการส่งเสริมให้กลุ่มผู้ค้าหาบเร่-แผงลอยดำเนินการยื่นเสียภาษีกับกรมสรรพากรอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอแทน ซึ่งผู้ให้สัมภาษณ์ทั้งหมดแสดงความพร้อมที่จะรับภาระเรื่องภาษี หากสามารถดำเนินการค้าขายได้ต่อไปโดยไม่ถูกกีดกันหรือจำกัดการประกอบอาชีพที่เป็นอยู่เดิม