An Analytical Study of the Royal Khon Performances Under the patronage of Her Royal Majesty Queen Sirikit

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ความเป็นมาของการแสดงโขน  2) ความเป็นมาของการแสดงโขนพระราชทานในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ 3) วิเคราะห์รูปแบบการแสดงโขนพระราชทาน  ใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ  ผู้ให้ข้อมูลสำคัญได้แก่ผู้เชี่ยวชาญทางด้านการแสดงโขน ด้านดนตรีไทย การขับร้องเพลงไทย ด้านฉาก ด้านเครื่องแต่งกายและการแต่งหน้า จำนวน  9 คน เครื่องมือที่ใช้ในงานวิจัยคือแบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง การวิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์เนื้อหา

            ผลการวิจัยพบว่า 1) การแสดงโขนปรากฏหลักฐานในสมัยอยุธยาตอนปลายโดยการจดบันทึกของอัครราชทูตลาลูแบร์ แสดงโดยสวมหน้ากากประกอบบทพากย์และเจรจา เป็นรูปแบบการแสดงโขนแบบหนังใหญ่โดยสืบทอดมายังสมัยกรุงธนบุรีและรัตนโกสินทร์ตอนต้นในรัชกาลที่  1, 2, 3 และ 4  ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ปรับเปลี่ยนมาเป็นการแสดงโขนแบบละครซึ่งถือเป็นต้นแบบการแสดงโขนจนถึงปัจจุบัน  2) การแสดงโขนพระราชทานเกิดขึ้นจากพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ ในการฟื้นฟูการแสดงโขนที่ซบเซาให้กลับมาเป็นที่นิยมอีกครั้ง  โดยกำหนดให้แสดงครั้งแรกในปี พ.ศ. 2550  เนื่องในงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล อดุลยเดชมหาราช  ครบรอบ 80 พรรษาและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ ครบรอบ  75  พรรษา  หลังจากการแสดงครั้งนี้มีเสียงเรียกร้องให้จัดการแสดงขึ้นอีกครั้งในปี พ.ศ. 2552 จนถึงปัจจุบัน 3) รูปแบบการแสดงโขนพระราชทานในการแสดงชุดศึกอินทรชิต ตอนพรหมาศจำนวน 3 ครั้ง พบว่าเป็นรูปแบบการแสดงโขนแบบละคร ด้านองค์ประกอบฉากใช้ข้อมูลจากวรรณคดี ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ในการสร้างฉาก ด้านผู้แสดงได้คัดเลือกเยาวชนที่สนใจร่วมแสดง  ด้านเครื่องแต่งกายสร้างตามแบบรัตนโกสินทร์ตอนต้อนและในยุคของกรมมหรสพและการแต่งหน้าตามแบบภาพจิตรกรรมฝาผนังและนำเทคนิคการวาดหน้าแบบหัวโขนแบบหน้าตายเพื่อสนองพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถที่อยากให้โขนกลับมาเป็นที่นิยมของคนไทยอีกครั้ง