การประยุกต์ใช้สีธรรมชาติจากพืชถิ่น ในการสร้างคุณค่างานทัศนศิลป์และหัตถกรรมสร้างสรรค์ร่วมสมัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงประยุกต์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้สีธรรมชาติจากพืชถิ่นในการสร้างคุณค่างานทัศนศิลป์และหัตถกรรมสร้างสรรค์ร่วมสมัย โดยเลือกจังหวัดยะลาเป็นพื้นที่ศึกษา เนื่องจากมีทุนวัฒนธรรมด้านศิลปกรรมและหัตถกรรมที่โดดเด่น กระบวนการดำเนินงานใช้วิธีการแบบ Workshop-based Action Research ประกอบด้วย (1) การสำรวจและรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับพืชและวัสดุที่ให้สีในพื้นที่ (2) การทดลองสกัดสีและปรับเฉดด้วยสารมอร์แดนท์หลายชนิด เพื่อวิเคราะห์คุณสมบัติด้านความเข้ม ความสว่าง และความคงทนของสี และ (3) การประยุกต์ใช้สีธรรมชาติในสองกลุ่ม อาทิ กลุ่มศิลปินทัศนศิลป์ และกลุ่มงานหัตถกรรมสร้างสรรค์ ผลการวิจัยพบว่า พืชท้องถิ่น เช่น ดินแดง ฝาง ไม้เสม็ดแดง ใบมังคุด ใบหูกวาง และคราม สามารถสกัดเป็นเฉดสีได้หลากหลาย โดยสารมอร์แดนท์ส่งผลต่อพฤติกรรมสีอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งความเข้ม การกระจายตัว และความคงทน กลุ่มทัศนศิลป์สามารถพัฒนา “ผงสีธรรมชาติ (pigment powder)” ซึ่งขยายบทบาทของสีธรรมชาติจากงานย้อมสู่การสร้างสรรค์จิตรกรรมร่วมสมัย มีศักยภาพต่อยอดสู่การใช้ในวัสดุศิลป์และอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ ขณะที่กลุ่มหัตถกรรมสร้างสรรค์สามารถย้อมผ้าและวัสดุพื้นถิ่น เช่น กระจูด ได้เฉดสีที่นุ่มนวลเป็นธรรมชาติ เกิดผลิตภัณฑ์ต้นแบบร่วมสมัยที่สะท้อนอัตลักษณ์ของพื้นที่ยะลาและตอบโจทย์ความยั่งยืน องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้ทำให้เกิดฐานข้อมูลเชิงประจักษ์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างชนิดพืช–เฉดสี–การประยุกต์ใช้ในงานศิลป์และหัตถกรรม ตลอดจนแสดงให้เห็นศักยภาพของสีธรรมชาติในการเชื่อมโยงภูมิปัญญาดั้งเดิมกับการออกแบบร่วมสมัย สามารถต่อยอดสู่การพัฒนานวัตกรรมสร้างสรรค์ ผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ เชื่อมโยงเทคโนโลยีและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ–วัฒนธรรม–สิ่งแวดล้อมของชุมชนชายแดนใต้ได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารศิลป์ปริทัศน์ ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารศิลป์ปริทัศน์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศิลป์ปริทัศน์
เอกสารอ้างอิง
ฉัตรธิดา หยูคง, & ศักรินทร์ ชนประชา. (2023). การพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรบนฐานองค์ความรู้ภูมิปัญญา และพืชอัตลักษณ์ท้องถิ่นของวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรคุณธรรม วัดคูเต่า ตำบลแม่ทอม อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา. วารสารวิจยวิชาการ, 6(3), 201-214.
เชียรศิริ ไกรวุฒิ,วีริศ. (2024). นวัตกรรมผลิตภัณฑ์วัสดุตกแต่งและสิ่งทอชีวภาพจากธรรมชาติทางทะเลเพื่อส่งเสริมแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ยั่งยืนในอุตสาหกรรมแฟชั่นหรูหราเชิงพาณิชย์. Chulalhttps://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/74191
บุญชื่น,พีรณัฐ. (2024). สุนทรียแห่งวัสดุ: การสร้างคุณค่าสำหรับกระดาษเหลือใช้ในอุตสาหกรรมด้วยเทคนิคเชิงหัตถกรรม. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/12653
สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน),(2568). โครงการพัฒนาศักยภาพนักสร้างสรรค์และผู้ประกอบการเพื่อเพิ่มคุณค่าจากทุนวัฒนธรรมท้องถิ่นภาคใต้ด้วยความคิดสร้างสรรค์ (Creative South Power). สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (ภาคใต้).
สุพรรณี ฉายะบุตร และคณะ. (2559).การประยุกต์ใช้สีธรรมชาติจากใบมะม่วงในซิลิโคน. Veridian E-Journal, Science and Technology Silpakorn University, 3(5), 22–31.
สิรัชชา สำลีทอง, เตือนตา พรมุตตาวงค์, ณัฐพล พิชัยรัตน์, และ ธนพรรณ บุณยรัตกลิน. (2567). ศิลปะบาติกและมัดย้อมผ้ารีไซเคิลจากสีธรรมชาติเปลือกแสมทะเล: ความงามแห่งความยั่งยืน—กรณีศึกษา ชุมชนบ้านทอนลิบง เกาะลันตา จังหวัดกระบี่.วารสารศิลป์ปริทัศน์, 12(2), 90–100.
อดิศร ศักดิ์สูง, & เปรมสิรี ชวนไชยสิทธิ์. (2018). วิถีโต๊ะบีแด: การดำรงภูมิปัญญาพื้นบ้านสืบสานวัฒนธรรมชุมชนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารอินทนิลทักษิณสาร มหาวิทยาลัยทักษิณ, 13(1), 31-5.
อลิสา ถาปาลบุตร. (2025). การอนุรักษ์ภูมิปัญญาการทำผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติโดยสะท้อนอัตลักษณ์บ้านคีรีวง. วารสารนวัตกรรมการบริหารการจัดการและการสื่อสาร (ITMC), 2(1), 34-52.
อุทัยวรรณ ประสงค์เงิน, & รัฐไท พรเจริญ. (2024). ภูมิปัญญางานหัตถกรรมจักสานเตยปาหนันสะท้อนจิตวิญญาณชุมชน. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ วิชาการวิจัยและงานสร้างสรรค์, 11(2), 49-64.
เอื้อมพร จันทร์สองดวง, & นงค์นิด พระไชยบุญ. (2022). ความหลากหลายชนิดของพืชให้สีและองค์ความรู้ในการย้อมสีธรรมชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขมรในอำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารเกษตรศาสตร์และเทคโนโลยี, 3(3), 106-121.
Arayajaru, S., & Tonthongkam, K. (2024). การวิเคราะห์ทุนทางวัฒนธรรมชุมชนสู่การพัฒนารูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน. Journal of MCU Philosophy Review, 7(2), 262-277.
Intapanom, S., & Chaiphanphong, S. (2023). พื้นที่และงานพัฒนาชุมชนแห่งอนาคตเพื่อมุ่งสู่สังคมแห่งโอกาสและสร้างความเป็นธรรม. Journal of Social Development and Management Strategy, 25(2), 146-160.
Kwansanga,N., Umasin,N., & Mitinunwong, C. (2021). ผลิตภัณฑ์แฟชั่นไลฟ์สไตล์จากการพัฒนาเส้นใยดาหลา. Journal of Buddhist Anthropology, 6(12), 470-483.
Mayusoh,C. (2015). The art of designing, fabric pattern by tie-dyeing with natural dyes. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 197, 1472–1480.
Promchinda, P., Boonyananta, S., & Traiwichitkhun, D. (2025). การศึกษากระบวนการพัฒนาความเป็นนวัตกรศิลปหัตถกรรมจักสานร่วมสมัยตามแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์พหุกรณีศึกษา. Journal of Social Science and Cultural, 9(5), 107-122.
