แนวทางการปรับตัวของสื่อการแสดงพื้นบ้านจันทบุรีภายใต้บริบทการเป็นประชาสังคม และวัฒนธรรมอาเซียน

บทคัดย่อ

คณะผู้วิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสื่อการแสดงพื้นบ้านในจังหวัดจันทบุรี (2) ศึกษาคุณลักษณะสื่อการแสดงพื้นบ้านในจังหวัดจันทบุรี และ (3) ศึกษาแนวทางการปรับตัวของสื่อการแสดงพื้นบ้านในจังหวัดจันทบุรีสู่การเป็นประชาสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน คณะผู้วิจัยได้เลือกศึกษาสื่อการแสดงพื้นบ้านในจังหวัดจันทบุรี 4 ชนิด ประกอบด้วย การแสดงบทเพลงพื้นบ้านชาวชอง การแสดงพื้นบ้านเพลงอาไย ละครเท่งตุ๊ก และรำสวด ซึ่งกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย ตัวแทนคณะศิลปินสื่อการแสดงพื้นบ้านจันทบุรี 4 ท่าน กลุ่มนักวิชาการจำนวน 4 ท่าน และกลุ่มผู้ให้การสนับสนุนจำนวน 4 เก็บข้อมูลจากการสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และสัมมนาการปรับตัวของสื่อการแสดงพื้นบ้านจันทบุรี ผลการวิจัยพบว่า (1) สื่อการแสดงพื้นบ้านของจังหวัดจันทบุรีเป็นสื่อที่อยู่คู่กับชุมชนท้องถิ่นจันทบุรีมาอย่างยาวนาน ซึ่งแต่ละชนิดจะสะท้อนอัตลักษณ์ความเป็นชุมชนนั้นๆ อย่างชัดเจนโดยเฉพาะการแสดงเพลงพื้นบ้านชอง และการแสดงพื้นบ้านอาไยจะสะท้อนความเป็นวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ชอง และกัมพูชาได้อย่างสมบูรณ์ ขณะที่สื่อการแสดงพื้นบ้านอย่างละครเท่งตุ๊ก และรำสวดก็จะสะท้อนการเป็นสื่อเพื่อสร้างความบันเทิงให้กับผู้ชมการสร้างสุขจากงานเศร้า ซึ่งปัจจุบันนิยมแสดงทั้งในงานมงคล และงานอวมงคล (2) คุณลักษณะของสื่อการแสดงพื้นบ้านจันทบุรีทั้ง 4 ชนิด สามารถวิเคราะห์คุณลักษณะการปรับตัว 7 ด้าน คือ  ด้านรูปแบบเนื้อหา ด้านกระบวนการสื่อสาร ด้านบทบาทหน้าที่ ด้านการสืบทอด ด้านการต่อรอง และด้านเครือข่าย และด้านบริหารจัดการ และ (3) แนวทางการปรับตัวของสื่อการแสดงพื้นบ้านจันทบุรีภายใต้บริบทการเป็นประชาสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนนั้น สามารถสังเคราะห์เป็นรูปแบบแนวทางการรักษาอัตลักษณ์วัฒนธรรมพื้นบ้านในบริบทอาเซียน ซึ่งรูปแบบดังกล่าวต้องเข้าใจบริบทสังคมที่เป็นจริง สำนึกทางประวัติศาสตร์ บริบทของการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม การปรับตัวของสื่อการแสดงพื้นบ้านเข้ากับสื่อใหม่ การมีพื้นที่ให้การศึกษาแบบมีส่วนร่วมเป็นกิจกรรมการเรียนการสอน ตลอดจนการสร้างสรรค์ทางวัฒนธรรมเพื่อการดำรงอยู่ของอัตลักษณ์กับการก้าวไปข้างหน้าในระบบโลกา-ท้องถิ่นภิวัตน์ (glocalization) ต่อไป