การสื่อสารต่างวัฒนธรรมในหลากชาติพันธุ์ กรณีศึกษา พื้นที่รองรับการอพยพตามโครงการคืนผืนป่าให้แผ่นดิน เวียงราชพลี บ้านป่าสักงาม หมู่ 19 ตำบลดงมหาวัน อำเภอเวียงเชียงรุ้ง จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง การสื่อสารต่างวัฒนธรรมในหลากชาติพันธุ์ กรณีศึกษา พื้นที่รองรับการอพยพตามโครงการคืนผืนป่าให้แผ่นดิน เวียงราชพลี บ้านป่าสักงาม หมู่ 19 ตำบลดงมหาวัน อำเภอเวียงเชียงรุ้ง จังหวัดเชียงราย มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจข้อมูลพื้นฐานด้านชาติพันธุ์ในพื้นที่ศึกษาและทำการศึกษาการสื่อสารต่างวัฒนธรรมในหลากชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ดังกล่าว การวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยใช้พื้นที่รองรับการอพยพตามโครงการคืนผืนป่าให้แผ่นดินและสาเหตุจากการอพยพอื่น ๆ ได้แก่ ชุมชนเวียงราชพลี ที่อยู่ในบ้านป่าสักงาม หมู่ 19 ตำบลดงมหาวัน อำเภอเวียงเชียงรุ้ง จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นกลุ่มหลากชาติพันธุ์ที่ตั้งบ้านเรือนปะปนกันไม่แบ่งแยกชนเผ่า จำนวน 303 ครัวเรือน โดยขอให้กรรมการหมู่บ้านช่วยในการกำหนดกลุ่ม เพื่อแบ่งจำนวนกลุ่มตัวอย่างตามชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ในบ้านเวียงราชพลี ได้แก่ ม้ง เมี่ยน ลีซู อาข่า ลาหู่ ปากะญอ จีนยูนนาน และ ชาติพันธุ์อื่นๆ จำนวน 100 คน ครอบคลุมทุกกลุ่มชนเผ่าเป้าหมาย การศึกษาวิจัยในครั้งนี้ ใช้เครื่องมือในการเก็บข้อมูล ได้แก่ 1. แบบสังเกตและจดบันทึก (Observation and Note) 2. ประเด็นการสนทนากลุ่ม (Focus group) จากคณะกรรมการแต่ละกลุ่มชนเผ่าในพื้นที่ 3. แบบสอบถาม ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น ผลการวิจัยสรุปได้ดังต่อไปนี้คือ 1. ผู้ตอบแบบสอบถามมีช่วงของอายุระหว่าง 15-30 ปี มากที่สุด ร้อยละ 39.0 2. ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นชาติพันธุ์ม้ง ถึงร้อยละ 34.0 รองลงมาคือ ชาติพันธุ์อาข่า ร้อยละ 15.0 3. ผู้ตอบแบบสอบถามใช้ภาษาไทยกลางในการสื่อสารระหว่างชนเผ่ามากที่สุด ร้อยละ 64.0 4. ผู้ตอบแบบสอบถามมีปัญหาการอยู่ในชุมชนผสมผสานทางด้านการสื่อสาร มากที่สุด คือ ร้อยละ 46.0 รองลงมา ได้แก่ ด้านสาธารณูปโภคพื้นฐาน ร้อยละ 38.0 5. ผู้ตอบแบบสอบถาม มีปัญหาด้านการสื่อสารการพูดคุยต่างชนเผ่า มากที่สุด ค่าเฉลี่ย 3.64 ค่า SD 0.92 อันดับถัดมา ได้แก่ ปัญหาการใช้ภาษาในการสื่อสารภายในชุมชน ค่าเฉลี่ย 3.50 ค่า SD 0.81 6. ผู้ตอบแบบสอบถามใช้ภาษาชนเผ่าเป็นภาษาในการสื่อสาร มากที่สุด ค่าเฉลี่ย 3.53 ค่า SD 0.78 อันดับถัดมา ได้แก่ การใช้ภาษาไทยกลางและภาษาเมืองในการสื่อสาร ค่าเฉลี่ย 3.51 ค่า SD 0.99 7. ในด้านข้อเสนอแนะของกลุ่มผู้ตอบแบบสอบ ให้ความเห็นว่า มีปัญหาในด้านการสื่อสารระหว่างชนเผ่าพอสมควร การแก้ปัญหาจะใช้ภาษาไทยกลางในการสื่อสารระหว่างชนเผ่าเป็นหลัก 8. ในด้านการสนทนากลุ่มในเชิงกระบวนการสื่อสารของชนเผ่าต่างๆภายในชุมชน พบว่ามีการจัดระเบียบทางสังคมแต่ละชนเผ่า โดยยังใช้ระบบ “หัวหน้าชนเผ่า” ในการบังคับบัญชาแต่ละชนเผ่าในชุมชน ด้วยข้อตกลงที่มีร่วมกันของคณะกรรมการชุมชน ทั้งในแง่การสื่อสารภายในชุมชน การแก้ปัญหาต่าง ๆ แต่ละชนเผ่า รวมถึงการหาข้อยุติร่วมกันในด้านความขัดแย้งของแต่ละชนเผ่า 9. ในด้านการวิเคราะห์ข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก เกี่ยวกับการสื่อสารต่างวัฒนธรรมในหลากชาติพันธุ์ ได้ข้อสรุปว่าชาวบ้านส่วนใหญ่มีปัญหาด้านสาธารณูปโภคพื้นฐานมากกว่ากระบวนการสื่อสารภายในชุมชน เพราะมีการสื่อสารในขั้นตอนของคณะกรรมการหมู่บ้านของแต่ละชนเผ่า 10. ในด้านการวิเคราะห์ข้อมูลจากการสังเกตการณ์ของผู้วิจัยในการสื่อสารต่างวัฒนธรรมในหลากชาติพันธุ์ พบว่า การสื่อสารระหว่างชนเผ่าใช้ภาษาที่ทุกเผ่าเข้าใจมากที่สุดคือ ภาษาไทยกลาง ส่วนใหญ่จะใช้ภาษาในแต่ละชนเผ่าสื่อสารกันในชนเผ่ามากกว่า ส่วนในด้านการเปรียบเทียบปัญหาการสื่อสารจากการสังเกตุของผู้วิจัย กลุ่มที่น่าจะมีปัญหาด้านการสื่อสารที่สุดในชุมชน มักเป็นกลุ่มที่อพยพเข้ามาใหม่ ยังอยู่ในระยะปรับตัวมากกว่ากลุ่มที่อพยพมานาน หรืออยู่อาศัยได้ระยะหนึ่งแล้ว