ความท้าทายและแนวทางการบริหารทรัพยากรบุคคลของหน่วยงานภาครัฐไทย: กรณีศึกษา สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

บทคัดย่อ

การเปลี่ยนแปลงของบริบททางเศรษฐกิจ สังคม โครงสร้างประชากร และความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ส่งผลให้หน่วยงานภาครัฐไทยต้องเผชิญกับความท้าทายด้านการบริหารทรัพยากรบุคคลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความท้าทายและแนวทางการบริหารทรัพยากรบุคคลของหน่วยงานภาครัฐไทย โดยใช้กรณีศึกษา 3 หน่วยงาน ได้แก่ สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ซึ่งสะท้อนรูปแบบการบริหารราชการทั้งในลักษณะการรวมอำนาจและการแบ่งอำนาจไปสู่ส่วนภูมิภาค

โดยบทความนี้ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพจากการทบทวนวรรณกรรม เอกสารที่เกี่ยวข้อง ประกอบกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ปฏิบัติงานด้านการบริหารทรัพยากรบุคคลของหน่วยงานกรณีศึกษา ซึ่งพบว่า ความท้าทายด้านการบริหารทรัพยากรบุคคลของทั้งสามหน่วยงานมีลักษณะคล้ายคลึงกัน ได้แก่ การขาดแคลนกำลังคนในบางสายงาน ความไม่สอดคล้องระหว่างอัตรากำลังกับปริมาณงาน ช่องว่างระหว่างช่วงวัยของบุคลากร อัตราการเกษียณอายุราชการที่เพิ่มสูงขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน รวมถึงข้อจำกัดด้านกฎ ระเบียบ และโครงสร้างการบริหารที่ส่งผลต่อความคล่องตัวในการพัฒนาบุคลากร นอกจากนี้ ความแตกต่างของบริบทองค์กรและภารกิจหลักของแต่ละหน่วยงานยังทำให้แนวทางการบริหารทรัพยากรบุคคลมีความหลากหลาย

แนวทางการบริหารทรัพยากรบุคคลที่สำคัญ ได้แก่ การจัดทำเส้นทางความก้าวหน้าในอาชีพ อย่างชัดเจน การพัฒนาบุคลากรตามช่วงตำแหน่งและสมรรถนะ การส่งเสริมการเรียนรู้และถ่ายทอด องค์ความรู้ภายในองค์กร การพัฒนาทักษะที่สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี และการสร้างแรงจูงใจควบคู่กับการปลูกฝังกรอบแนวคิดเชิงบวกและจริยธรรมในการปฏิบัติราชการ ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนานโยบายและการบริหารทรัพยากรบุคคลของหน่วยงานภาครัฐไทยให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืนต่อไป