เศรษฐศาสตร์การเมืองของการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: แบบจำลองสมการโครงสร้าง (SEM) วิเคราะห์อิทธิพลของกลุ่มทุนพลังงานต่อสิทธิชุมชน และการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) – กรณีศึกษาประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) ตรวจสอบความสอดคลองของแบบจำลองสมการโครงสร้างว่าด้วยอิทธิพลของกลุ่มทุนพลังงาน อัตราเร่งการลดคาร์บอน และความอยุติธรรมเชิงกระบวนการ ที่มีต่อข้อพิพาทสิทธิชุมชนกับข้อมูลเชิงประจักษ์ (2) วิเคราะห์อิทธิพลทางตรงของกลุ่มทุนพลังงานที่มีต่อข้อพิพาทสิทธิชุมชน และ (3) วิเคราะห์อิทธิพลทางอ้อมที่ส่งผ่านตัวแปรคั่นกลางทั้งสอง การวิจัยวางกรอบปัญหาในบริบทเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และใช้ประเทศไทยเป็นกรณีศึกษาเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามมาตรประมาณค่า 5 ระดับ 48 ข้อ ประมวลเป็นตัวบ่งชี้ 16 ตัวภายใต้ตัวแปรแฝง 4 ตัว จากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่โครงการพลังงานหมุนเวียน 3 จังหวัด รวม 630 คนด้วยการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิไม่เป็นสัดส่วนร่วมกับการสุ่มแบบกลุ่มและการเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ด้วย CB-SEM สองขั้นตอน ผลตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 แบบจำลองสอดคล้องกลมกลืนกับข้อมูลเชิงประจักษ์ (χ²/df = 1.101, CFI = 0.998, TLI = 0.997, RMSEA = 0.013, SRMR = 0.048) ค่าความเที่ยงเชิงประกอบอยู่ระหว่าง 0.777–0.879 ค่า AVE ระหว่าง 0.538–0.603 และผ่านเกณฑ์ความตรงเชิงจำแนกทั้ง Fornell-Larcker และ HTMT ข้อที่ 2 กลุ่มทุนพลังงานมีอิทธิพลทางตรงเชิงบวกต่อข้อพิพาทสิทธิชุมชน (β = 0.206) ข้อที่ 3 พบอิทธิพลทางอ้อมผ่านอัตราเร่งการลดคาร์บอน (β = 0.068) และความอยุติธรรมเชิงกระบวนการ (β = 0.067) อย่างมีนัยสำคัญทั้งสองเส้นทางรวมอิทธิพลทางอ้อม 0.136 อิทธิพลรวม 0.342 และอธิบายความแปรปรวนของข้อพิพาทสิทธิชุมชนได้ร้อยละ 17.9 การเปรียบเทียบแบบจำลองยืนยันการส่งผ่านแบบบางส่วน ข้อค้นพบบ่งชี้ว่า อิทธิพลของกลุ่มทุนพลังงานเชื่อมโยงกับข้อพิพาทสิทธิชุมชนทั้งโดยตรงและผ่านกลไกเชิงกระบวนการ ทั้งนี้ข้อมูลเป็นแบบภาคตัดขวางและอาศัยการรับรู้ของผู้ตอบ การตีความเชิงสาเหตุจึงต้องระมัดระวัง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กรีนพีซ ประเทศไทย. (2568). ‘ปลดระวางถ่านหิน เคารพสิทธิมนุษยชน’ คำเรียกร้องถึง SCG ในวันที่พลังงานฟอสซิลเป็นเรื่องล้าหลัง. https://www.greenpeace.org/thailand/story/53658/conclusion-northen-coal-mining-event/
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ. (2568, 26 กันยายน). กสม. ตรวจสอบการขอตั้งโรงไฟฟ้าขยะ 7 แห่งในภาคตะวันออก ระบุมีการปดกั้นการมีสวนรวมของประชาชน แนะ สผ. ทบทวนให้โรงไฟฟ้าทุกขนาดต้องจัดทำ EIA (ข่าวเด่นประจำสัปดาห์ ครั้งที่ 33/2568). https://www.nhrc.or.th/th/south/nhrc-southern-region-news/16084
คนางค์ คันธมธุรพจน์, กานดา ปิยจันทร์, และ สุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ. (2561). ข้อเสนอแนะจากผู้มีส่วนได้เสียต่อกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในโครงการหรือกิจการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรงทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพ. Veridian E-Journal, Silpakorn University (สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ), 11(3), 363–382.
ไทยพีบีเอส. (2560, 2 กุมภาพันธ). ศาลสั่งเพิกถอนมติ ส.ป.ก. ให้เอกชนเช่าที่ดิน 39 ไร่ สร้างกังหันลม. https://www.thaipbs.or.th/news/content/259971
ธีรพัฒน์ อังศชุ วาล, จอมขวัญ โยธาสมุทร, คนางค์ คันธมธุรพจน์, ศรวณีย์ อวนศรี, และอารยา ญาณ พิบูลย์ฺ. (2567). “ทุกนโยบายห่วงใยสุขภาพ” (Health in All Policies: HiAP) และการทำให้เป็นรูปธรรมผ่านพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550. รัฐศาสตร์นิเทศ, 10(1), 63–116.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2568ก). CfD คลายปมค่าไฟแพง ทางเลือกใหม่ในยุคเปลี่ยนผ่านพลังงาน. https://tdri.or.th/2025/02/cfd-new-alternative-energy-transitionarticle/
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2568ข). เส้นทางพลังงานสะอาดไทย วิ่งอย่างไรให้ทันโลก.https://tdri.or.th/2025/06/thailand-clean-energy-path-article/
English
Aung, T. S., Fischer, T. B., & Luan, S. (2020). Evaluating environmental impact assessment (EIA) in the countries along the belt and road initiatives: System effectiveness and the compatibility with the Chinese EIA. Environmental Impact Assessment Review, 81, 106361.
Avila, S. (2018). Environmental justice and the expanding geography of wind power conflicts. Sustainability Science, 13(3), 599–616.
Baker, L. (2015). The evolving role of finance in South Africa’s renewable energy sector. Geoforum, 64, 146–156.
Biermann, F., Kanie, N., & Kim, R. E. (2017). Global governance by goal-setting: The novel approach of the UN Sustainable Development Goals. Current Opinion in Environmental Sustainability, 26, 26–31.
Burke, M. J., & Stephens, J. C. (2018). Political power and renewable energy futures: A critical review. Energy Research & Social Science, 35, 78–93.
Carley, S., & Konisky, D. M. (2020). The justice and equity implications of the clean energy transition. Nature Energy, 5(8), 569–577.
Delina, L. L. (2018). Can energy democracy thrive in a non-democracy? Frontiers in Environmental Science, 6, Article 5.
Dunlap, A. (2019). Renewing destruction: Wind energy development, conflict and resistance in a Latin American context. Rowman & Littlefield International.
Fairhead, J., Leach, M., & Scoones, I. (2012). Green grabbing: A new appropriation of nature? The Journal of Peasant Studies, 39(2), 237–261.
Fast, S. (2013). Social acceptance of renewable energy: Trends, concepts, and geographies. Geography Compass, 7(12), 853–866.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50.
Gross, C. (2007). Community perspectives of wind energy in Australia: The application of a justice and community fairness framework to increase social acceptance. Energy Policy, 35(5), 2727–2736.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135.
Hess, D. J. (2014). Sustainability transitions: A political coalition perspective. Research Policy, 43(2), 278–283.
Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55.
Jenkins, K., McCauley, D., Heffron, R., Stephan, H., & Rehner, R. (2016). Energy justice: A conceptual review. Energy Research & Social Science, 11, 174–182.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1(2), 130–149.
Marquardt, J. (2014). A struggle of multi-level governance: Promoting renewable energy in Indonesia. Energy Procedia, 58, 87–94.
Middleton, C. (2022). The political ecology of large hydropower dams in the Mekong Basin: A comprehensive review. Water Alternatives, 15(2), 251–289.
Newell, P., & Johnstone, P. (2018). The political economy of incumbency. In J. Skovgaard & H. van Asselt (Eds.), The politics of fossil fuel subsidies and their reform (pp. 66–80). Cambridge University Press.
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J.-Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903.
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research, 2, 49–60.
Scheidel, A., Del Bene, D., Liu, J., Navas, G., Mingorría, S., Demaria, F., Avila, S., Roy, B., Ertör, I., Temper, L., & Martinez-Alier, J. (2020). Environmental conflicts and defenders: A global overview. Global Environmental Change, 63, 102104.
Simcock, N. (2016). Procedural justice and the implementation of community wind energy projects: A case study from South Yorkshire, UK. Land Use Policy, 59, 467–477.
Simpson, A., & Smits, M. (2018). Transitions to energy and climate security in Southeast Asia? Civil society encounters with illiberalism in Thailand and Myanmar. Society & Natural Resources, 31(5), 580–598.
Sirasoontorn, P., & Quiggin, J. (2007). The political economy of privatization in the Thai electricity industry. Journal of the Asia Pacific Economy, 12(3), 403–419.
Sovacool, B. K. (2021). Who are the victims of low-carbon transitions? Towards a political ecology of climate change mitigation. Energy Research & Social Science, 73, 101916.
Sovacool, B. K., Bell, S. E., Daggett, C., Labuski, C., Lennon, M., Naylor, L., Klinger, J., Leonard, K., & Firestone, J. (2023). Pluralizing energy justice: Incorporating feminist, anti-racist, Indigenous, and postcolonial perspectives. Energy
Research & Social Science, 97, 102996.
Sovacool, B. K., Turnheim, B., Hook, A., Brock, A., & Martiskainen, M. (2021). Dispossessed by decarbonisation: Reducing vulnerability, injustice, and inequality in the lived experience of low-carbon pathways. World Development, 137, 105116.
Stigler, G. J. (1971). The theory of economic regulation. The Bell Journal of Economics and Management Science, 2(1), 3–21.
Temper, L., Avila, S., Del Bene, D., Gobby, J., Kosoy, N., Le Billon, P., Martinez-Alier, J., Perkins, P., Roy, B., Scheidel, A., & Walter, M. (2020). Movements shaping climate futures: A systematic mapping of protests against fossil fuel and lowcarbon energy projects. Environmental Research Letters, 15(12), 123004.
Walker, G. (2012). Environmental justice: Concepts, evidence and politics. Routledge.
Yenneti, K., & Day, R. (2015). Procedural (in)justice in the implementation of solar energy: The case of Charanaka solar park, Gujarat, India. Energy Policy, 86, 664–673.
Zografos, C., & Robbins, P. (2020). Green sacrifice zones, or why a Green New Deal cannot ignore the cost shifts of just transitions. One Earth, 3(5), 543–546.