บั้งบูเจืองอิ้นหม่วนไต๊: การสร้างสรรค์นาฏศิลป์จากวิถีชีวิตและการละเล่นบั้งบูของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ

บทคัดย่อ

        งานวิจัยสร้างสรรค์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์จากการศึกษาประวัติความเป็นมา วิถีชีวิต และวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ บ้านนาป่าหนาด ต.เขาแก้ว อ.เชียงคาน จ.เลย และเพื่อเผยแพร่วัฒนธรรมการละเล่น “บั้งบู” เครื่องดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ และจากสื่อสารสนเทศต่าง ๆ นำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์จนเกิดองค์ความรู้ที่นำไปสู่การออกแบบสร้างสรรค์ผลงานการแสดง ชุด บั้งบูเจืองอิ้นหม่วนไต๊ ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มชาติพันธุ์ไทดำบ้านนาป่าหนาด ต.เขาแก้ว อ.เชียงคาน จ.เลย ได้อพยพเข้ามาจากแคว้นสิบสองจุไทในช่วงสมัยรัชกาลที่ 5 มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น ทั้งทางด้านการแต่งกาย นาฏศิลป์ และดนตรี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เครื่องดนตรีไม้ไผ่ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน เรียกว่า “บั้งบู” แต่ปัจจุบันได้รับความนิยมลดน้อยลงและอาจสูญหายไปในอนาคต คณะผู้วิจัยจึงเกิดแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์การแสดงชุดนี้ขึ้น โดยมีแนวคิดหลักคือการนำเสนอเอกลักษณ์ของเครื่องดนตรีบั้งบูในรูปแบบนาฏศิลป์อีสานร่วมสมัยที่ยังคงไว้ซึ่งอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ การแสดงแบ่งเป็น 3 ช่วง ได้แก่ ช่วงที่ 1 วิถีชีวิตของชาวไทดำ ช่วงที่ 2 เอกลักษณ์ของเครื่องดนตรีบั้งบู และช่วงที่ 3 การรวมตัวกันของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ ด้านกระบวนท่ารำเป็นการผสมผสานระหว่างต้นแบบท่ารำในพิธีแซปางของชาวไทดำและท่ารำที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่โดยใช้เทคนิคลีลาของนาฏศิลป์อีสาน ทางด้านเครื่องแต่งกายยึดรูปแบบดั้งเดิมและดัดแปลงบางส่วนโดยไม่กระทบต่อจารีตการแต่งกายดั้งเดิมของชาวไทดำ เพลงที่ใช้ประกอบการแสดงเป็นทำนองเพลงอีสานที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่ ด้านอุปกรณ์ประกอบการแสดงมีการใช้บั้งบู 4 ชนิด ได้แก่ บั้งบูตัวผู้ บั้งบูตัวเมีย บั้งบูกะเทย และบั้งบูลาย การแสดงนี้สามารถนำไปใช้ในการแสดงเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและในงานรื่นเริงต่าง ๆ ได้