"เกย์วัฒนธรรม" กับการต่อรองอัตลักษณ์ผ่านนันทนาการเชิงวัฒนธรรมในสังคมไทยร่วมสมัย:กรณีศึกษาประเพณีแห่เทียนพรรษา จังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

สังคมไทยร่วมสมัยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างอัตลักษณ์ ซึ่งความหลากหลายทางเพศได้กลายเป็นประเด็นที่ท้าทายกรอบวัฒนธรรมดั้งเดิม โดยเฉพาะในภาคอีสานซึ่งคุณค่าด้านศาสนาและประเพณียังคงมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของผู้คนอย่างลึกซึ้ง บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและนิยามคำว่า “เกย์วัฒนธรรม” ในฐานะอัตลักษณ์ลูกผสมร่วมสมัย และวิเคราะห์กระบวนการก่อรูปและการแสดงออกผ่านกิจกรรมนันทนาการเชิงวัฒนธรรมในเทศกาลแห่เทียนพรรษา จังหวัดอุบลราชธานี 2) ประเมินบทบาทของเทศกาลแห่เทียนพรรษาในฐานะพื้นที่ปลอดภัยเชิงนันทนาการและวัฒนธรรมสำหรับกลุ่มชายขอบ และสังเคราะห์นัยยะต่อแนวคิดนันทนาการกับอัตลักษณ์ชายขอบในสังคมไทย และ 3) เสนอแนวทางการจัดการนันทนาการเชิงวัฒนธรรมที่ส่งเสริมความยั่งยืนของเกย์วัฒนธรรม และการอยู่ร่วมกันอย่างเข้าใจภายใต้กฎหมายสมรสเท่าเทียม โดยใช้การสังเคราะห์วรรณกรรม การสังเกตภาคสนาม และการวิเคราะห์เชิงวัฒนธรรมในกรอบนันทนาการร่วมสมัย ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า “เกย์วัฒนธรรม” ได้รับการก่อรูปขึ้นจากการมีส่วนร่วมในศิลปะเทียน การฟ้อนรำ และการแต่งกายที่ผสานเพศวิถีกับรากวัฒนธรรมอีสาน จนกลายเป็นทุนเชิงสัญลักษณ์ที่ได้รับการยอมรับในระดับชุมชน ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเทศกาลแห่เทียนพรรษามิใช่เพียงพิธีกรรมทางศาสนา แต่เป็นพื้นที่ปลอดภัยและเวทีต่อรองทางสังคมที่ช่วยลดอคติและสร้างประสบการณ์ร่วมซึ่งเชื่อมโยงค่านิยมอนุรักษนิยมเข้ากับอัตลักษณ์ทางเลือก ขณะเดียวกันยังสะท้อนบทบาทของนันทนาการเชิงวัฒนธรรมในฐานะกลไกสร้างความเข้าใจใหม่และความยุติธรรมทางวัฒนธรรม อย่างไรก็ตาม การธำรงอยู่ของเกย์วัฒนธรรมยังต้องอาศัยกลไกเชิงนโยบาย การออกแบบกิจกรรมที่ครอบคลุม และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน  ทั้งนี้เพื่อให้เทศกาลแห่เทียนพรรษาเป็นต้นแบบของการจัดการนันทนาการเชิงวัฒนธรรมที่ส่งเสริมความหลากหลาย ความเข้าใจ และความยั่งยืนของสังคมไทยในยุคสมรสเท่าเทียมอย่างแท้จริง