ตามรอยพุทธทาสภิกขุ : “พระอรหันต์ในดวงใจ” เพื่อไปขุดเพชรในพระไตรปิฎก

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาถึงหลักคำสอนในพระพุทธศาสนาและตามรอยพุทธทาสภิกขุไปขุดเพชรในพระไตรปิฎก คำว่า “เพชร” ในที่นี้หมายถึง “นิพฺพานปจฺจโย โหตุ” (นิบ-พา-นะ-ปัด-จะ-โย โห-ตุ) “จงเป็นปัจจัยแก่พระนิพพาน คือ ความสิ้นทุกข์” ส่วนวิธีขุดเพชร ท่านพุทธทาสเริ่มต้นโดยลงมือตรวจสอบพระไตรปิฎกอย่างเข้มข้น เพื่อที่จะร่อนหาว่าคำสอนส่วนใดเป็น “เพชร” ท่านทำตนเป็นเสมือน “นกนางนวลแตกฝูง” ไม่เดินตามโลก แสวงหาเส้นทางสายใหม่ และท่านได้วิเคราะห์คำสอนใน โคตมีสูตร ความเรียบง่าย มักน้อยสันโดษ ประกอบความเพียร ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ สร้างทฤษฎีสองภาษาขึ้นใช้ ได้แก่ ภาษาคน ภาษาธรรม และนำมหาปเทสสี่ มาเป็นหลักเทียบเคียงว่าคำสอนใดลงกันได้กับพระสูตร และพระวินัยหรือไม่ ถ้าลงกันได้ก็ถือว่าเป็น “เพชร” แต่ถ้าลงกันไม่ได้ก็ว่ามิใช่ “เพชร”

ผลการศึกษาพบว่า ในพระไตรปิฎกมีเพชรหลายเม็ด เป็นต้นว่า อริยสัจสี่ คาถาพระอัสสชิ ปฏิจจสมุปบาท ตถตา สุญญตา เพชรแต่ละเม็ดเหล่านี้อาจจะอยู่ในรูปแบบของปริยัติ ปฏิบัติ หรือปฏิเวธ ส่วนกาลามสูตรเป็นทั้งเพชร และเครื่องมือขุดเพชร

ผู้เขียนขอเสนอแนะให้ผู้ที่สนใจเรียนรู้ แนวคิด และปรัชญาของการจัดการศึกษาของท่านพุทธทาส เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการค้นคว้าพระธรรม และเห็นถึงความกล้าหาญที่จะยืนหยัดทำในสิ่งที่ถูกต้อง การยึดหลักคุณธรรม จริยธรรมของท่านที่ปฏิบัติตนเสมือนนกนางนวลแตกฝูง โดยไม่คำนึงถึงการถูกกล่าวว่าจากผู้อื่น อันเป็นแบบอย่างให้พุทธศาสนิกชนพึงปฏิบัติตาม