การพัฒนามาตรการทางกฎหมายเพื่อส่งเสริมการใช้พลังงานแสงอาทิตย์อย่างยั่งยืน กรณีศึกษา: พื้นที่ชุมชนเกาะจิก จังหวัดจันทบุรี

บทคัดย่อ

             งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์มาตรการทางกฎหมายที่เหมาะสมสำหรับการส่งเสริมการใช้พลังงานแสงอาทิตย์อย่างยั่งยืนในชุมชน โดยมีกรณีศึกษาคือชุมชนเกาะจิก จังหวัดจันทบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลที่มีศักยภาพพลังงานสูง แต่ยังคงเผชิญอุปสรรคเชิงโครงสร้าง การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน (Mixed Methods) ประกอบด้วยการสำรวจเชิงปริมาณในกลุ่มตัวอย่าง 193 คน และการวิเคราะห์เชิงคุณภาพผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

           ผลการวิจัยพบว่า แม้ชุมชนจะมีความพร้อมทางสังคมและเห็นประโยชน์อย่างชัดเจนในการลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน แต่การขยายผลยังถูกจำกัดด้วยอุปสรรคหลัก 3 ด้าน คือ 1) ภาระต้นทุนเริ่มต้นที่สูง และการขาดกลไกสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำที่เข้าถึงง่าย 2) การขาดองค์ความรู้ด้านเทคนิค สำหรับการบำรุงรักษาในระยะยาว และ 3) ความไม่สอดคล้องของกฎหมายไทย ซึ่งมีลักษณะรวมศูนย์และเน้นการกำกับดูแลผู้ผลิตรายใหญ่ ทำให้ขั้นตอนการอนุญาตและการเชื่อมต่อระบบซับซ้อน และขาดกลไกที่รับรองสถานะทางกฎหมายของ "พลังงานชุมชน" ในการผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าส่วนเกิน

           การวิเคราะห์เชิงลึกภายใต้กรอบ ทฤษฎีการมีส่วนร่วมแบบครบวงจรเพื่อพลังงานสะอาด (HPEM) และหลักความยุติธรรมด้านพลังงาน ชี้ว่าความชัดเจนของขั้นตอนทางกฎหมายและความไว้วางใจต่อสถาบันรัฐเป็นปัจจัยสำคัญต่อการตัดสินใจติดตั้ง งานวิจัยจึงเสนอให้มีการปฏิรูปกฎหมายโครงสร้างเพื่อรับรองสถานะและสิทธิของ "ผู้ผลิตรายย่อยภาคประชาชน" โดยกำหนดมาตรการจูงใจทางการเงินที่มั่นคง (Tiered FiT/Net Metering) การลดขั้นตอนอนุญาตเป็นระบบแจ้งล่วงหน้า (Notification Regime) และการสร้างดัชนีติดตามผล (Solar Legal Acceptance Index: SLAI) เพื่อให้กฎหมายมีการปรับปรุงตามข้อมูลจริงของชุมชน ข้อเสนอเหล่านี้มีวัตถุประสงค์เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางพลังงานและสร้างความยั่งยืนในระยะยาว