ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับกระบวนการดำเนินคดีฉ้อโกงออนไลน์

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

ปัญหาการฉ้อโกงออนไลน์ได้ทวีความซับซ้อนขึ้นตามพัฒนาการของเทคโนโลยีดิจิทัล ส่งผลให้กระบวนการดำเนินคดีทางอาญาต้องเผชิญอุปสรรคสำคัญในการรวบรวม ตรวจพิสูจน์ และนำเสนอพยานหลักฐานที่อยู่ในรูปของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ โดยเฉพาะปัญหาการขาดแคลนเครื่องมือและระบบเทคโนโลยีที่มีมาตรฐานในการวิเคราะห์และพิสูจน์พยานหลักฐานดิจิทัล ตลอดจนการขาดบุคลากรผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้ทั้งด้านกฎหมายว่าด้วยกระบวนพิจารณาคดีและเทคโนโลยีสารสนเทศอย่างสอดประสานกัน ปัญหาเหล่านี้นำไปสู่ความล่าช้าในกระบวนการสอบสวน ความไม่แน่นอนของผลการตรวจพิสูจน์ และอาจกระทบต่อหลักการพิสูจน์ความผิดอันเป็นหัวใจของกระบวนยุติธรรมทางอาญา

เมื่อพิจารณาแนวทางกฎหมายต่างประเทศ พบว่าประเทศฝรั่งเศสมีการจัดตั้งหน่วยงานด้านนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัลที่มีมาตรฐานกลางรองรับกระบวนการตรวจสอบหลักฐานดิจิทัลอย่างเป็นระบบ ขณะที่สหราชอาณาจักรกำหนดมาตรฐานการเก็บรักษาและส่งต่อพยานหลักฐานดิจิทัล (Chain of Custody) อย่างเคร่งครัด และจัดให้มีการรับรองผู้เชี่ยวชาญด้าน Digital Forensics ในระดับวิชาชีพ ส่วนประเทศญี่ปุ่นพัฒนาโครงสร้างองค์กรสอบสวนอาชญากรรมไซเบอร์ในลักษณะศูนย์กลางที่บูรณาการข้อมูล การฝึกอบรม และเทคโนโลยีร่วมกัน สิ่งเหล่านี้สะท้อนหลักการสำคัญว่า การจัดการพยานหลักฐานดิจิทัลจำเป็นต้องอาศัยทั้งโครงสร้างทางกฎหมาย องค์กร และบุคลากรที่มีความสามารถเฉพาะด้านควบคู่กันอย่างเป็นระบบ

ในบริบทของประเทศไทย แม้กฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ และพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ จะวางกรอบการใช้พยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ไว้ แต่ยังขาดระบบมาตรฐานกลางสำหรับการตรวจพิสูจน์ และการพัฒนากำลังคนที่มีความรู้สหวิทยาการส่งผลให้กระบวนการพิสูจน์ข้อเท็จจริงยังไม่สามารถรับมือกับเทคนิคการฉ้อโกงที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น ข้อเสนอแนวทางเชิงระบบจึงควรมุ่งสู่การจัดตั้งศูนย์กลางนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัลระดับประเทศที่มีมาตรฐานสากล การจัดทำระบบรับรองผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายและเทคโนโลยีสารสนเทศ การกำหนดหลักเกณฑ์การเก็บรักษา ตรวจสอบ และนำเสนอพยานหลักฐานดิจิทัลให้มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้ รวมถึงการพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมเฉพาะด้านเพื่อสร้างกำลังคนที่มีความรู้แบบบูรณาการ ซึ่งจะทำให้ประเทศไทยสามารถยกระดับประสิทธิภาพกระบวนการยุติธรรมทางอาญาให้สอดคล้องกับสภาพสังคมดิจิทัลยุคใหม่ได้อย่างยั่งยืน