ความทรงจำเกี่ยวกับสังคมอีสานยุคเปลี่ยนผ่านในนวนิยายเรื่อง “ขอพร”

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความทรงจำเกี่ยวกับสังคมอีสาน และศึกษากลวิธีการนำเสนอความทรงจำในนวนิยายเรื่อง “ขอพร” ของไอโกะ ฮามาซากิ โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดความทรงจำศึกษา  ผลการศึกษาพบว่า ความทรงจำเกี่ยวกับสังคมอีสานยุคเปลี่ยนผ่านในนวนิยาย ประกอบด้วย 2 ประเด็นสำคัญ ประการแรก คือ ความทรงจำเกี่ยวกับสังคมอีสาน ซึ่งสะท้อนการดิ้นรนเพื่อก้าวผ่านความยากจน และการละทิ้งวิถีเกษตรกรรมแบบยังชีพเพื่อเข้าสู่เมืองหลวงในฐานะชนชั้นแรงงาน ประการที่สอง คือ ความทรงจำกับเรื่องเล่าจากสงคราม ซึ่งเชื่อมโยงประสบการณ์ของปัจเจกบุคคลเข้ากับผลกระทบเชิงโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม และความสัมพันธ์ข้ามวัฒนธรรมในยุคสงครามเย็นและสงครามเวียดนาม ในด้านกลวิธีการนำเสนอความทรงจำ ผู้แต่งใช้ขนบวรรณศิลป์ผ่านการเล่าเรื่องแบบอิงประสบการณ์ร่วมกับการซ้อนชั้นผู้เล่าเรื่อง เพื่อสร้างความสมจริงเสมือนบันทึกอัตชีวประวัติ อีกทั้งยังนำเสนอในลักษณะพหุวาทกรรมที่เปิดโอกาสให้ผู้อ่านได้ร่วมตีความอดีตไปพร้อมกับตัวละคร แสดงให้เห็นว่านวนิยายเรื่อง “ขอพร” ไม่เพียงถ่ายทอดประสบการณ์ส่วนบุคคล แต่ยังทำหน้าที่เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมและบันทึกทางประวัติศาสตร์ ที่สะท้อนความทรงจำร่วมของชุมชนอีสานและสังคมไทยในยุคเปลี่ยนผ่าน