ข้อพิจารณาบางประการเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การใช้กฎหมายที่ได้รับการบัญญัติไว้ในมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

บทคัดย่อ

บทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาคำตอบว่า ระบบกฎหมายไทยมีบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่กำหนด “วิธีการตีความกฎหมาย” ไว้เป็นการเฉพาะหรือไม่ โดยมุ่งศึกษาและวิเคราะห์หลักเกณฑ์การใช้กฎหมายและการอุดช่องว่างของกฎหมายซึ่งปรากฏเป็นรูปธรรมอยู่ในบทบัญญัติมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จากการศึกษาพบว่า มาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ใช่บทบัญญัติที่กำหนด “วิธีการตีความกฎหมาย” ของระบบกฎหมายไทย แต่เป็นบทบัญญัติว่าด้วย “การใช้กฎหมาย” กล่าวคือ เป็นบทบัญญัติที่แสดงถึงขอบเขตการปรับใช้กฎหมาย ระบุบ่อเกิดของกฎหมายในระบบกฎหมายไทยและกำหนดลำดับการใช้กฎหมายตามบ่อเกิด รวมถึงรับรองวิธีการอุดช่องว่างของกฎหมายที่เรียกว่า “การเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง” ไว้อย่างชัดแจ้ง นอกจากนี้ บทความฉบับนี้ยังได้วิเคราะห์ถึงความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างมาตรา 4 วรรคหนึ่งและวรรคสอง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ผ่านข้อความคิดที่เรียกว่า “การอุดช่องว่างของกฎหมาย” และอธิบายถึงหลักการทำงานของนักกฎหมายเมื่อค้นพบช่องว่างของกฎหมายไว้โดยสังเขป