ความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ของการปฏิรูปกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งไทยภายใต้อิทธิพลกฎหมายอังกฤษ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ในช่วงของการเปลี่ยนผ่านจากการใช้วิธีพิจารณาความแบบโบราณตามกฎหมายตราสามดวงมาสู่การจัดทำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง สยามในยุคปฏิรูประบบกฎหมายได้ใช้วิธีการตรากฎหมายวิธีพิจารณาความใช้ไปพลางก่อนในการชำระคดีแพ่ง เช่น พระราชบัญญัติลักษณะพยาน ร.ศ. 113 และ พระราชบัญญัติกระบวนพิจารณาความแพ่ง ร.ศ. 115 จากการศึกษาพบว่ากฎหมายวิธีพิจารณาความดังกล่าวได้รับอิทธิพลอย่างมากจากกฎหมายวิธีพิจารณาความของอังกฤษ ทั้งนี้ เนื่องจากปัจจัยหลายประการ เช่น สนธิสัญญาเบาว์ริงและการเกิดขึ้นของศาลกงสุลอังกฤษ อิทธิพลของกฎหมายอังกฤษต่อนักกฎหมายชาวไทยผ่านระบบการศึกษา ตลอดจนอิทธิพลของประเทศอังกฤษเหนือดินแดนบางส่วนของสยาม แนวคิดวิธีพิจารณาความตามแบบกฎหมายอังกฤษจึงได้รับการส่งต่อเรื่อยมาในกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของไทยตั้งแต่ในอดีตจนกระทั่งในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฉบับปัจจุบัน บทความนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาความเป็นมาเชิงประวัติศาสตร์ของกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของไทยตั้งแต่วิธีพิจารณาความแบบโบราณตามกฎหมายตราสามดวงจนถึงการจัดทำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เพื่อชี้ให้เห็นถึงอิทธิพลของกฎหมายอังกฤษที่มีต่อกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์และเนื้อหาในเว็บไซต์ของวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (รวมถึง โดยไม่จำกัดเฉพาะ เนื้อหา รหัสคอมพิวเตอร์ งานศิลป์ ภาพถ่าย รูปภาพ ดนตรีกรรม โสตทัศนวัสดุ) เป็นกรรมสิทธิ์ของวารสารกฎหมาย และผู้ได้รับการโอนสิทธิทุกราย
1. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้อนุญาตให้คุณใช้สิทธิอันไม่เฉพาะเจาะจงที่สามารถถูกถอนเมื่อใดก็ได้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย ในการ
- เยี่ยมชมเว็บไซต์และเอกสารในเว็บไซต์นี้ จากคอมพิวเตอร์หรือเครื่องมือสื่อสารผ่านเว็บบราวเซอร์
- คัดลอกและจัดเก็บเว็บไซต์และเอกสารในเว็บไซต์นี้บนลงคอมพิวเตอร์ของคุณผ่านระบบความจำ cache
- สั่งพิมพ์เอกสารจากเว็บไซต์นี้สำหรับการใช้ส่วนตัวของคุณ
- ผลงานที่ได้รับการตีพิมพ์โดยวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถูกคุ้มครองภายใต้ Creative Commons Attribution 4.0 International License ซึ่งอนุญาตให้ทุกคนสามารถคัดลอก แจกจ่าย ดัดแปลง ส่งต่อ ผลงานได้ ก็ต่อเมื่อผลงานและแหล่งข้อมูลได้รับการอ้างอิงอย่างเหมาะสม
2. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สงวนสิทธิ์ไม่อนุญาตให้คุณใช้สิทธิอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับเว็บไซต์และเอกสารบนเว็บไซต์นี้ เช่น การคัดลอก ดัดแปลง เปลี่ยนแปลง ส่งต่อ ตีพิมพ์ แจกจ่าย เผยแพร่ จัดแสดงในที่สาธารณะ ไม่ว่าจะในรูปแบบใดก็ตาม ซึ่งเว็บไซต์หรือเอกสารบนเว็บไซต์ โดยไม่อ้างอิงถึงแหล่งข้อมูลหรือโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
3. คุณอาจขออนุญาตที่จะใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์บนเว็บไซต์นี้โดยการเขียนอีเมลมายัง journal@law.chula.ac.th
4. วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เข้มงวดกับการคุ้มครองลิขสิทธิ์อย่างมาก หากวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพบว่าคุณได้ใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์บนเว็บไซต์นี้โดยไม่ถูกต้องตามการอนุญาตให้ใช้สิทธิ ดังที่กล่าวไปข้างต้น วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยอาจดำเนินคดีตามกฎหมายต่อคุณได้ เพื่อเรียกร้องค่าเสียหายที่เป็นตัวเงินและคำขอชั่วคราวให้คุณหยุดการใช้เอกสารดังกล่าว ทั้งนี้ คุณอาจถูกสั่งให้ชดใช้ค่าใช้จ่ายใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการตามกฎหมายนี้
หากคุณพบเห็นการใช้เอกสารอันมีลิขสิทธิ์ของวารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ขัดหรืออาจขัดต่อการอนุญาตให้ใช้สิทธิดังที่ได้กล่าวไปข้างต้น โดยเชื่อว่าได้ละเมิดลิขสิทธิ์ของคุณหรือของผู้อื่น สามารถร้องเรียนมาได้ที่ journal@law.chula.ac.th
เอกสารอ้างอิง
หนังสือภาษาไทย
กรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์. พระราชบัญญัติในปัตยุบัน เล่ม 1. โรงพิมพ์กองลหุโทษ, ร.ศ. 130.
ชาญชัย แสวงศักดิ์. อิทธิพลของฝรั่งเศสในการปฏิรูปกฎหมายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. วิญญูชน, 2558.
ชาญวิทย์ เกษตรศิริ และวิกัลย์ พงศ์พนิตานนท์. ร. แลงกาต์กับประวัติศาสตร์กฎหมายไทย. สํานักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2553.
บรรเจิด อินทุจันทร์ยง. ราชสกุลพระบรมราชวงศ์จักรี. โรงพิมพ์องค์การค้าของคุรุสภา, 2539.
พระวรภักดิ์พิบูลย์ (ม.ล.นภา ชุมสาย). ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. โรงพิมพ์ของสมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย, 2512.
พระวุฒิศาสตร์เนติญาณ. วิธีพิจารณาความอาญา. พระนคร: ม.ป.ท., 2481.
มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง. ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง เล่ม 1. พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์, 2482.
มุนินทร์ พงศาปาน. ระบบกฎหมายซีวิลลอว์ : จากกฎหมายสิบสองโต๊ะสู่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. พิมพ์ครั้งที่ 3. วิญญูชน, 2563.
วิชา มหาคุณ. ประวัติศาสตร์กฎหมายไทยและภาษากฎหมายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 3. คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2523.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. ลักษณะการปกครองประเทศสยามแต่โบราณ. พิมพ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ นายปานจิตต์ อเนกวณิช วันที่ 3 เมษายน 2515.
แสวง บุญเฉลิมวิภาส และอติรุจ ตันบุญเจริญ. ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 19. วิญญูชน, 2563.
ไสว สุทธิพิทักษ์. ดร.ปรีดี พนมยงค์. พิมพ์ครั้งที่ 2. บพิธการพิมพ์, 2526.
บทความในวารสารภาษาไทย
มุนินทร์ พงศาปาน. “ความเข้าใจผิดขั้นพื้นฐานในการจัดทำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ศ. 2468.” วารสารนิติศาสตร์ 42, 4 (2556): 738.
วิทยานิพนธ์ภาษาไทย
ชยากร เฉียบแหลม. “ระบบแสวงหาข้อเท็จจริงโดยศาลในคดีอาญา: ศึกษาเปรียบเทียบระหว่างระบบซีวิลลอว์และระบบคอมมอนลอว์ โดยศึกษาเปรียบเทียบกับระบบของประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต, คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2565.
พรรคดี ผกากรอง. “การจัดร่างประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แห่งสยาม : พ.ศ.2451-2478.” วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, ภาควิชาประวัติศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2537.
สารนิพนธ์ภาษาไทย
ธานินทร์ คชรัตน์. “ปัญหาในการบังคับคดีกรณีการอายัดเงิน: ศึกษากรณีเงินในบัญชีธนาคารและเงินเดือนของลูกหนี้ตามคำพิพากษา.” สารนิพนธ์นิติศาสตร์มหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม, 2555.
กฎหมายภาษาไทย
ประกาศคณะราษฎร (ฉบับที่ 1).
ประกาศว่าด้วยนัดพิจารณาความแพ่ง.
พระราชบัญญัติกระบวนพิจารณาความแพ่ง ร.ศ. 115.
พระราชกำหนดพิจารณาความแพ่ง อาญา อุทธรณ์ สำหรับศาลต่างประเทศในหัวเมือง ร.ศ. 116.
พระราชบัญญัติลักษณะพยาน รัตนโกสินทรศก 113.
พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาความแพ่ง ร.ศ. 127.
พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาความมีโทษสำหรับใช้ไปพลางก่อน ร.ศ. 115.
พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง พุทธศักราช 2477.
พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา พุทธศักราช 2477.
ราชกิจจานุเบกษา
ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศว่าด้วยนัดพิจารณาความแพ่ง เล่ม 13. 17 พฤษภาคม ร.ศ. 115.
ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศสภาผู้แทนราษฎร เรื่อง ตั้งกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง พุทธศักราช 2477 และร่างประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เล่ม 51. 6 มกราคม 2477.
ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศให้ใช้พระธรรมนูญศาลยุติธรรมกับพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาความแพ่ง รัตนโกสินทร์ศก 127 เล่ม 25. วันที่ 24 มิถุนายน. รัตนโกสินทร์ศก 127.
ราชกิจจานุเบกษา. พระราชกำหนดพิจารณาความแพ่ง อาญา แลอุทธรณ์ สำหรับศาลต่างประเทศในหัวเมือง รัตนโกสินทร์ศก 116 เล่ม 14. 20 มีนาคม รัตนโกสินทร์ศก 116.
ราชกิจจานุเบกษา. พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง พุทธศักราช 2477 เล่มที่ 52. 20 มิถุนายน 2478.
สนธิสัญญาระหว่างประเทศ
Treaty of Friendship and Commerce between Great British and Siam - หนังสือสัญญาทางพระราชไมตรีประเทศอังกฤษแลประเทศสยาม (concluded and signed at Bangkok 18 April 1855) The National Archives, United Kingdom.
เอกสารปฐมภูมิ
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. กต.2/43 เอกสารกระทรวงการต่างประเทศ รัชกาลที่ 5 ร่างกฎหมายวิธีพีพิจารณาความแพ่งหมวด 1.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ม ร.5 ย/2 เอกสารกระทรวงยุติธรรม รัชกาลที่ 5 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์. ว่าด้วยแพ่งแลอาญา.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ม ร.5 ย/2 เอกสารกระทรวงยุติธรรม รัชกาลที่ 5 หนังสือลาออก กรมหมื่นราชบุรีและข้าราชการกระทรวงยุติธรรม.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ม ร.5 ย.12 1/8 เอกสารกระทรวงยุติธรรม รัชกาลที่ 5 บันทึกของนายยอร์ช ปาดูซ์ เรื่องเสนอในการจัดทำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์.
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ม ร.5 ย 23/3 เอกสารกระทรวงยุติธรรม รัชกาลที่ 5 จดหมายจากกรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องการทำโค๊ดสำหรับเมืองไทย.
ออนไลน์ภาษาไทย
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. “200 ปี กฎหมายตราสามดวง.” สืบค้นเมื่อ 21 มกราคม 2565. http://web.krisdika.go.th/pdfPage.jsp?type=act&actCode=40.
บทความในวารสารภาษาต่างประเทศ
J Chandran. “British foreign policy and the extraterritorial question in Siam 1891–1900.” Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 38, no. 2 (1965): 290-313.
บทในหนังสือภาษาต่างประเทศ
Surutchada Reekie and Adam Reekie. “British Judges in the Supreme Court of Siam.” Thai Legal History From Traditional to Modern Law, eds. Andrew Harding and Munin Pongsapan. Cambridge University Press, 2021.
วิทยานิพนธ์ภาษาต่างประเทศ
Wiriya Kongsiriwong. “Legal Transplantation of Foreign Private Law in Thailand: A Case Study of Concept of Things and Property.” Master of Law Thesis, Thammasat University 2023.
