การศึกษาการเล่าเรื่องของนาฏศิลป์กลุ่มชาติพันธุ์อี๋ในมณฑลยูนนานภายใต้มิติทัศนะสัญลักษณ์ทางร่างกาย A Narrative Study of Yi Dance in Yunnan from the Perspective of Bodily Semiotics

บทคัดย่อ

ระบำกลุ่มชาติพันธุ์อี๋ ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางที่มีชีวิต ในการหลอมรวมวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์บริเวณชายแดนตะวันตกเฉียงใต้เข้าไว้ด้วยกัน โดยใช้ ‘ร่างกาย’ เป็นเครื่องมือในการถอดรหัสกระบวนการทางประวัติศาสตร์และการลงมือปฏิบัติ ทั้งในด้านการปฏิสัมพันธ์ การแลกเปลี่ยน และการหลอมรวมระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ ให้กลายเป็นท่วงท่า การจัดแถว และพิธีกรรมเชิงประจักษ์ บทความนี้ใช้กรอบทฤษฎีสัญศาสตร์ทางกาย (Body Semiotics) และทฤษฎีการเล่าเรื่องผ่านภาพลักษณ์ทางนาฏศิลป์ (Dance Imagery Narrative Theory) โดยคัดเลือก “ระบำกล่องยาสูบ” (Cigarette Box Dance) “อาซี่เที่ยวเย่ว์” (Axi Moon Dance) และ “ระบำเท้าซ้าย” (Left-Foot Dance) เป็นกรณีศึกษาหลัก ประกอบกับการลงพื้นที่ภาคสนามในแถบยูนนานตอนกลางและตอนใต้ เพื่อวิเคราะห์ว่าสัญลักษณ์ทางกายในระบำกลุ่มชาติพันธุ์อี๋นั้น สามารถบรรลุการเล่าเรื่องใน 3 ระดับได้อย่างไร ได้แก่ การจัดระเบียบพื้นที่ในการปฏิสัมพันธ์ การแปลความหมายของท่วงท่าในการแลกเปลี่ยน และการประกอบสร้างอัตลักษณ์ใหม่ในกระบวนการหลอมรวมทางวัฒนธรรม ผลการวิจัยพบว่า ระบำกลุ่มชาติพันธุ์อี๋ได้สร้างแนวทางปฏิบัติผ่านประสบการณ์ทางกาย โดยอาศัยไวยากรณ์เชิงพื้นที่แบบ “ร่วมวงระบำ” การหลอมรวมชุดคำศัพท์ทางนาฏศิลป์ผ่าน “ท่วงท่าที่สอดประสาน” และการรังสรรค์วัฒนธรรมใหม่ผ่าน “การมีส่วนร่วมในพิธีกรรม” กระบวนการเล่าเรื่องนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยธำรงไว้ซึ่งความหลากหลายทางวัฒนธรรมของกลุ่มย่อยต่าง ๆ ในชาติพันธุ์อี๋ แต่ยังช่วยปลูกฝังและตอกย้ำสำนึกร่วมแห่งความเป็นจีนให้แน่นแฟ้นผ่านการใช้ “ร่างกายเป็นตัวนำ” ถือเป็นการวางบรรทัดฐานทางทฤษฎีและให้บทเรียนเชิงปฏิบัติในมิติด้านร่างกาย สำหรับการสืบทอดวัฒนธรรมและการสื่อสารข้ามวัฒนธรรมในเขตพื้นที่พหุชาติพันธุ์