การพัฒนาธุรกิจการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเพื่อตอบสนองความต้องการของเกษตรกร ผู้ปลูกข้าวในประเทศไทย
คำสำคัญ:
เมล็ดพันธุ์ข้าว, ความต้องการของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว, ธุรกิจเมล็ดพันธุ์, การพัฒนาธุรกิจบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการเมล็ดพันธุ์ข้าวของเกษตรกร รวมถึงบทบาทของภาคเอกชนในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเพื่อการค้า และเสนอแนวทางการพัฒนาธุรกิจเมล็ดพันธุ์ข้าวให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ปลูกข้าวในประเทศไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากกลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม ได้แก่ ปราชญ์ชาวนา ผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ และศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวในภูมิภาค รวมทั้งสิ้น 30 คน ด้วยแบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรม ATLAS.ti 25 และการวิเคราะห์เนื้อหา พร้อมทั้งจัดสนทนากลุ่มเพื่อยืนยันผลการวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า ธุรกิจเมล็ดพันธุ์ข้าวภาคเอกชนยังมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงข้อมูลตลาดและการเชื่อมโยงกับความต้องการของเกษตรกร ขณะที่เกษตรกรให้ความสำคัญกับพันธุ์ข้าวที่ให้ผลผลิตสูง ต้านทานโรคแมลง ทนสภาพอากาศ และมีอายุเก็บเกี่ยวสั้น (90–100 วัน) ภาคเอกชนมีศักยภาพด้านเทคโนโลยีการผลิตและการตลาด แต่ยังขาดระบบมาตรฐานและการสนับสนุนเชิงนโยบายที่ชัดเจน การวิเคราะห์เชิงธีมสรุปประเด็นสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ (1) ความต้องการเมล็ดพันธุ์ของเกษตรกร (Farmers’ Seed Demand) (2) ศักยภาพและข้อจำกัดของผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ภาคเอกชน (Private Sector Capacity and Constraints) และ (3) แนวทางการพัฒนาและสร้างเครือข่ายความร่วมมือ (Collaborative and Development Strategies) โดยเสนอ “ระบบความร่วมมือสามภาคส่วน (Tripartite Collaboration Model)” ซึ่งภาคเอกชนเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนการผลิตและตลาด ภาครัฐสนับสนุนมาตรฐานและนโยบาย และเกษตรกรร่วมสร้างนวัตกรรมและทดลองใช้เมล็ดพันธุ์ เพื่อให้ธุรกิจเมล็ดพันธุ์ข้าวไทยพัฒนาอย่างยั่งยืนและตอบสนองต่อความต้องการของเกษตรกรได้อย่างแท้จริง
เอกสารอ้างอิง
กรมการข้าว. (2564). คู่มือการผลิตและควบคุมคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว. กรุงเทพมหานคร: กรมการข้าว.
กรมการข้าว. (2566). รายงานสถานการณ์การผลิตและการตลาดเมล็ดพันธุ์ข้าวของประเทศไทย ปี 2566. กรุงเทพมหานคร: กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
ไทยพับลิก้า. (2021). ไทยพับลิก้าเกาะกระแสออนไลน์ “ส่งออกข้าวไทย” จะรอดได้ต้องแก้ให้ตรงจุด. ThaiPublica เกาะกระแส. สืบค้นวันที่ 1 มิถุนายน 2567 จาก http://thaipublica.org/2021/02/thai-rice-export-how-to-compete/
ปทุมมาลย์ นาคสัมพันธ์, สายใจ ทองสุข, & ชาติชาย เพชรรัตน์. (2567). การวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวอายุสั้นเพื่อการปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลง. วารสารวิทยาศาสตร์การเกษตร, 39(1), 80–92.
ประสงค์ วิเศษศรี, และ วรัณทัต คำศรี. (2561). การพัฒนาธุรกิจการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของไทย. กรุงเทพมหานคร: กรมส่งเสริมการเกษตร.
มัตติกา สาวงษ์นาม (2563). แนวทางการพัฒนาการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของวิสาหกิจชุมชนแปลงขยายเมล็ดพันธุ์ข้าวบ้านดงยาง อำเภอจังหาร จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารเกษตรพระวรุณ, 17(2), 323-332. ir.stou.ac.th+2agkb.lib.ku.ac.th+2
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร [สศก.]. (2567). รายงานสถานการณ์การผลิตและการตลาดข้าวของประเทศไทย ประจำปี 2567. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
สำนักสถิติแห่งชาติ. (2566). สถิติการผลิตและการบริโภคข้าวของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักสถิติแห่งชาติ.
Bentley, J., Tripp, R., & Hellin, J. (2020). Reconstructing seed systems: A value chain perspective. Agricultural Systems, 178, 102736.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Dey, P., Das, D., & Pattnaik, S. (2022). Effect of leaf related traits on the yield of rice (Oryza sativa L.) under low light stress condition. Journal of Plant Development Sciences, 14(3), 181–185.
FAO. (2022). Strengthening seed value chains for sustainable agricultural productivity. FAO.
FAO. (2023). Seed systems and value chain governance: Towards inclusive and resilient seed sectors. FAO.
FAO. (2024). Seed systems and value chain governance for inclusive agriculture. FAO. https://www.fao.org
Ferris, S. (2023). Seed value chain governance and inclusive agribusiness models in Asia. FAO.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2021). Seed systems: Technical guidelines and best practices for sustainable seed sector development. FAO.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Louwaars, N. P., & de Boef, W. S. (2012). Integrated seed sector development. Wageningen UR Centre for Development Innovation.
Lybbert, T. J., & Sumner, D. A. (2012). Agricultural technologies for climate change in developing countries: Policy options for innovation and technology diffusion. Food Policy, 37(1), 114–123. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2011.11.001
Nhung, P. T. C., & Wang, Z. B. (2022). Vietnam rice competitiveness in the international trade market in recent years: Opportunities and new challenges for Vietnam rice export. American Journal of Industrial and Business Management, 12(12), 1842–1866.
Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. Free Press.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.
Rojas, J. P. (2018). PESTEL Analysis as a Baseline to Support Decision-Making in the Local Textile Industry [Figure 3]. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/344676570_PESTEL_Analysis_as_a_Baseline_to_Support_Decision-Making_in_the_Local_Textile_Industry
Rojas, M. (2018). PESTEL analysis framework: External factors in strategic planning. Journal of Business Strategy, 29(3), 55–62.
Tripp, R., & Louwaars, N. P. (2017). Seed system development: Challenges and opportunities for smallholder farmers. Wageningen University Press.
World Bank. (2020). Transforming seed systems for sustainable agriculture in developing countries. The World Bank.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา และคณาจารย์ท่านอื่นๆ ในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
