การสื่อความหมายของภูมิทัศน์นาเกลือผ่านภาพที่คัดสรร กรณีศึกษาอำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี

บทคัดย่อ

ภูมิทัศน์นาเกลือถือเป็นองค์ประกอบทางวัฒนธรรมและนิเวศวิทยาที่สะท้อนอัตลักษณ์ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนชายฝั่งทะเลในประเทศไทย อย่างไรก็ตามในปัจจุบันภูมิทัศน์นาเกลือกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากกระแสการพัฒนาเมือง การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ และการละทิ้งอาชีพดั้งเดิม ส่งผลให้เกิดแนวโน้มการสูญหายของพื้นที่นาเกลือเดิมในหลายแห่ง งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาลักษณะหรือองค์ประกอบของภูมิทัศน์นาเกลือด้านภูมิทัศน์วัฒนธรรมและภูมินิเวศที่สำคัญและควรค่าแก่การอนุรักษ์ (2) เพื่อคัดสรรภาพถ่ายภูมิทัศน์นาเกลือที่มีองค์ประกอบเป็นตัวแทนของภูมิทัศน์วัฒนธรรมและภูมินิเวศที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ และ (3) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาพถ่ายภูมิทัศน์นาเกลือกับทัศนคติของผู้คนต่อภาพที่คัดสรรมา วิธีดำเนินการวิจัยเริ่มจากการศึกษาองค์ประกอบด้านภูมิทัศน์วัฒนธรรมและภูมินิเวศของนาเกลือผ่านการทบทวนวรรณกรรม และเก็บรวบรวมภาพถ่ายภูมิทัศน์นาเกลือที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ จากนั้นนำมาประเมินด้วยเกณฑ์ที่พัฒนาขึ้นจากกรอบแนวคิดด้านภูมิทัศน์วัฒนธรรมและภูมินิเวศ รวมถึงองค์ประกอบภาพถ่ายและสัญญะที่สื่อความหมาย จึงนำมาคัดเลือกภาพที่ได้คะแนนสูงสุดและต่ำสุดในแต่ละกลุ่ม จำนวนรวม 120 ภาพ จัดเรียงเป็นกลุ่มภาพ 20 ชุด เพื่อให้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 30 คนประเมิน โดยไม่เปิดเผยคะแนนของภาพ เพื่อวัดการรับรู้ถึงองค์ประกอบในภาพถ่าย และความรู้สึกอยากอนุรักษ์ภูมิทัศน์นาเกลือของผู้ประเมิน ผลการวิจัยพบว่าภาพถ่ายที่ได้รับคะแนนประเมินด้านภูมิทัศน์วัฒนธรรมและภูมินิเวศสูง มีแนวโน้มชัดเจนในการชี้นำให้ผู้ประเมินสามารถรับรู้ถึงองค์ประกอบของภูมิทัศน์ได้ดีกว่า และกระตุ้นความรู้สึกอยากอนุรักษ์ได้มากกว่า อย่างไรก็ตามมีบางกรณีที่ภาพถ่ายซึ่งได้คะแนนต่ำกลับสร้างความรู้สึกอยากอนุรักษ์ได้มากกว่า ซึ่งพบว่าเกิดจากการใช้ระบบสัญญะ ได้แก่ สัญรูป ดรรชนี และสัญลักษณ์ ที่ช่วยกระตุ้นความรู้สึกและจินตนาการของผู้ชม อีกทั้งองค์ประกอบทางเทคนิคอื่น ๆ เช่น ระยะโฟกัส สีของภาพ หรือการจัดองค์ประกอบ ก็ส่งผลต่อการรับรู้ของผู้ประเมินในลักษณะที่ไม่แน่นอน บทสรุปของงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า การสื่อความหมายผ่านภาพถ่ายที่คัดสรรโดยอ้างอิงทฤษฎีภูมิทัศน์วัฒนธรรม ภูมินิเวศ ระบบสัญญะและหลักการจัดองค์ประกอบสามารถสื่อสารองค์ประกอบที่สำคัญของนาเกลือให้แก่ผู้ชมได้จริง และมีแนวโน้มที่จะสร้างให้เกิดการอนุรักษ์มากยิ่งขึ้น จึงควรมีการส่งเสริมการใช้ภาพถ่ายเป็นเครื่องมือในการสื่อสาร เพื่อสร้างความตระหนักรู้และสนับสนุนการอนุรักษ์ภูมิทัศน์นาเกลืออย่างยั่งยืน