ผลการใช้ชุดกิจกรรมการพัฒนาการตั้งคำถามเพื่อเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผลสำหรับครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
DOI:
https://doi.org/10.14456/ojed.2026.2คำสำคัญ:
ชุดกิจกรรมการพัฒนา, การตั้งคำถาม, การคิดเชิงเหตุผล, ครูผู้สอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนาชุดกิจกรรมการพัฒนาการตั้งคำถามเพื่อเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผลสำหรับครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และ 2) ศึกษาผลการใช้ชุดกิจกรรมฯ ตัวอย่าง ได้แก่ ครูกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับประถมศึกษาปีที่ 6 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 2 จำนวน 10 คน โดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบประเมินชุดกิจกรรม แบบทดสอบ แบบประเมินความสามารถในการตั้งคำถาม และแบบประเมินความพึงพอใจ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย (M) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD) และค่าพัฒนาการสัมพัทธ์ ผลการวิจัย พบว่า 1) ชุดกิจกรรมการพัฒนาการตั้งคำถามเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผลมีความเหมาะสมระดับมากที่สุด มีกิจกรรมการพัฒนา 6 กิจกรรม ได้แก่ (1) การถามเพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยในการเรียนรู้ (2) การเรียนรู้ระดับของคำถาม (3) การถามเพื่อกระตุ้นให้รู้คิดเอง (4) การฝึกออกแบบการถามจากสถานการณ์ (5) การฝึกออกแบบคำถามในแผนการจัดการเรียนรู้ และ (6) ขั้นตอนการนิเทศแบบผสมผสาน และ 2) ผลการพัฒนาด้านความรู้ความเข้าใจการตั้งคำถามเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผลของครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอยู่ระดับมากที่สุด ผลการประเมินความสามารถในการตั้งคำถามเพื่อเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผล ทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ (1) การออกแบบการใช้คำถามในแผนการจัดการเรียนรู้ (2) กระบวนการใช้คำถามเพื่อเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผล และ (3) ผลการใช้คำถามเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผลกับผู้เรียน อยู่ระดับมากที่สุด และความพึงพอใจของครูต่อการพัฒนาการตั้งคำถามเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผล อยู่ระดับมากที่สุด
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560). โรงพิมพ์ชุมนุนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย. https://academic.Obec.go.th/images/document/1580786506_d_1.pdf
จิตณรงค์ เอี่ยมสำอางค์. (2566). คำถามและกลยุทธ์การใช้คำถามเพื่อการจัดการเรียนรู้. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี, 1(1), 53-74. https://so13.tci-thaijo.org/index.php/DRUEDJ/article/view/113
จุฑาทิพย์ หาญกุดตุ้ม, สมภารธัชธรณ์ ศิโลศรีไช, และ สัญญา เคณาภูมิ. (2566). การจัดการเรียนรู้โดยใช้คำถามเป็นฐาน. วารสารราชภัฎสุรินทร์วิชาการ, 1(5), 68-82. https://so10.tci-thaijo.org/index.php/jasrru/article/view/577/558
โชติวัน แย้มขยาย. (2566). การพัฒนาหลักสูตรอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อส่งเสริมความสามารถการออกแบบ การเรียนรู้เชิงรุกตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ความท้าทายเป็นฐาน ร่วมกับแนวคิดเกมมิฟิเคชัน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 15(3), 253–271. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/pimjournal/article/view/267116
พิมพ์พันธ์ เดชะคุปต์. (2562). การเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: แนวคิดและการปฏิบัติ. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
มูลนิธิปัญญาวุฑฒิ. (2563). แนวทางการอบรมครูและนักการจัดการเรียนรู้ หลักสูตรทักษะการตั้งคำถามเพื่อเสริมสร้างการคิดเชิงเหตุผล. https://anyflip.com/qzzxb/ljbt/basic
มณฑา จำปาเหลือง, เตือนใจ รักษาพงศ์, ศศกร ไชยคำหาญ, ดวงกมล บาตรโพธิ์, และ เกรียงไกร จริยะปัญญา. (2559). กระบวนการสอนคิดเชิงเหตุและผล สู่ผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 คู่มือการพัฒนาทักษะการคิดเชิงเหตุและผล โครงการการจัดการความรู้ครูต้นแบบ. เครือข่ายวิจัยภูมิภาคมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. https://explore.nrct.go.th/search_detail/result/7489
วรรณี แกมเกตุ. (2551). วิธีวิทยาการวิจัยทางพฤติกรรมศาสตร์ (พิมพ์ครั้งที่ 2). โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วาระดี ชาญวิรัตน์, ประดับศรี พินธุโท, และ สุภาวดี วิสุวรรณครู. (2561). การวิจัยกระบวนการพัฒนาทักษะการตั้งคำถามเพื่อหาคำตอบอย่างเป็นระบบโดยการสอนกลยุทธ์เหนือการรู้คิด ตามรูปแบบ Special Chef ของนักศึกษาสายการศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา. วารสารราชพฤกษ์, 16(1), 132-138. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/Ratchaphruekjournal/article/view/125382/94973
วารุณี ลัภนโชคดี. (2560). ปัจจัยที่ส่งผลและพัฒนาการของระดับคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษาขั้นพื้นฐานจาก ผลการประเมินคุณภาพภายนอกทั้งสามรอบ ของ สมศ. สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน). https://www.onesqa.or.th/upload/download/202112131623221.pdf
วิชิรตา วรธาดาสวัสดิ์. (2566). รูปแบบการนิเทศการศึกษาแบบผสมผสานเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุกของครูโรงเรียนมัธยมศึกษา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร]. NU Intellectual Repository. https://shorturl.asia/M4iQz
สถาพร สมอุทัย. (2565). การพัฒนารูปแบบการนิเทศด้วยกระบวนการชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพเพื่อส่งเสริมสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ภาษาอังกฤษของครูผู้สอนระดับประถมศึกษา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. Dspace at Srinakharinwirot University. https://ir-ithesis.swu.ac.th/items/e9158604-ef08-41f1-9e25-3779ab95f18b
สุธาแก้ว บุญพอ, เกริก ศักดิ์สุภาพ, และ สุนีย์ เหมะประสิทธิ์. (2565). การพัฒนาชุดกิจกรรมที่เน้นการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อส่งเสริมความสุขในการเรียนวิทยาศาสตร์ และความคิดสร้างสรรค์ ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 14(2), 290–308. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/suedureasearchjournal/article/view/259654
สมบัติ ท้ายเรือคำ. (2563). การจัดการเรียนรู้เชิงรุกและการใช้คำถามเพื่อพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 2. (2566). รายงานสรุปผลการประเมินคุณภาพภายนอก (ปีงบประมาณ พ.ศ. 2563–2566) ของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 2.
อกนิษฐ์ ศรีภูธร. (2566). เอกสารคำสอนรายวิชา การคิดเชิงเหตุผล [เอกสารที่ไม่มีการตีพิมพ์]. คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม.
อวยพร เรืองตระกูล. (2546). การวัดและประเมินพัฒนาการของผู้เรียน. ใน สุวิมล ว่องวาณิช (บ.ก.), การประเมินผลการเรียนรู้แนวใหม่ (น. 125-126). โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาษาอังกฤษ
Cheewaviriyanon, C. (2016). An Exploration of Teachers’ Understanding of their Questioning Practices in Science Lessons in Early Primary Teaching in Thailand [Doctoral dissertation, Newcastle University]. Dspace at Newcastle University. https://theses.ncl.ac.uk/jspui/handle/10443/3516
Chin, C., & Osborne, J. (2008). Students’ questions: A potential resource for teaching and learning Science. Studies in Science Education, 44(1), 1-39. https://doi.org/10.1080/03057260701828101
Erawan, P., & Erawan, W. (2024). Effective approaches to teacher professional development in Thailand: Case study. Journal of Education and Learning, 13(2), 64-72. https://doi.org/10.5539/jel.v13n2p64
King, A. (1995). Designing the instructional process to enhance critical thinking across the curriculum. Teaching of Psychology, 22(1), 13-17. https://doi.org/10.1207/s15328023 top2201_5
Stigler, J. W., & Hiebert, J. (1999). The teaching gap: Best ideas from the world's teachers for improving education in the classroom. Free Press.
Tofade, T., Elsner, J., & Haines, S. T. (2013). Best practice strategies for effective use of questions as a teaching tool. American Journal of Pharmaceutical Education, 77(7), 1-9. https://doi.org/10.5688/ajpe777155
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
