แนวทางการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น
DOI:
https://doi.org/10.14456/ojed.2026.4คำสำคัญ:
การโต้แย้ง, การโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์, แนวทางการจัดการเรียนการสอนบทคัดย่อ
การศึกษางานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ทำให้พบข้อจำกัดบางประการในการจัดการเรียนการสอน ที่เป็นสาเหตุให้ระดับความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนไม่ถึงระดับที่คาดหวัง งานวิจัยนี้จึงมุ่งหาคำตอบว่าแนวทางการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาควรเป็นอย่างไร โดยการคัดเลือกบทความวิจัยที่ศึกษาเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ในนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาในช่วง พ.ศ. 2563-2567 จากฐานข้อมูล TCI และ ERIC จำนวน 40 บทความ ตามแนวทาง PRISMA เครื่องมือที่ใช้คือ แบบคัดกรองงานวิจัย ที่มีค่า IOC รายฉบับเท่ากับ 0.87 และแบบวิเคราะห์แนวทางการจัดการเรียนการสอนที่มีค่า IOC รายฉบับเท่ากับ 0.73 และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า แนวทางการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ ประกอบไปด้วย 3 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านเทคนิคการจัดการเรียนการสอน ครูควรสร้างบรรยากาศที่ทำให้นักเรียนสบายใจ และมีการเสริมแรง 2) ด้านการจัดการชั้นเรียน ครูควรให้ความรู้เกี่ยวกับการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ก่อนจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และ 3) ด้านกลยุทธ์การสอน ครูควรให้ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการโต้แย้งของนักเรียนเพื่อให้ทราบถึงแนวทางในการพัฒนาการโต้แย้งของตนเอง ผลการวิจัยในครั้งนี้จะช่วยให้ครูมีแนวปฏิบัติในการจัดการเรียนการสอนเพื่อส่งเสริมความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ที่เหมาะสมกับสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในบริบทไทยตั้งแต่ในระดับโรงเรียน เพื่อให้นักเรียนได้รับการส่งเสริมและเกิดการพัฒนาความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. http://academic.obec.go.th/images/document/1580786506_d_1.pdf
กฤษฎา ทองประไพ, ศศิเทพ ปิติพรเทพิน, กฤษณา ชินสิญจน์, และ อรยา แจ่มใจ. (2559). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ในหน่วยการเรียนรู้เรื่อง อาหารกับการดำรงชีวิต โดยการจัดการเรียนรู้โดยใช้ประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวเนื่องกับวิทยาศาสตร์เป็นฐาน. วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้, 7(1), 48-61. https://doi.org/10.14456/jstel.2016.4
ณัฐวัตร อ้ายแก้ว และ สุมาลี ชูกําแพง. (2563). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้ประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์. วารสารครุพิบูล, 8(1), 135-147. https://doi.org/10.14456/jfepru.2021.12
ดวงพร ศรีครินทร์, สรียา โชติธรรม, และ อุษณี ลลิตผสาน. (2564). การศึกษาพัฒนาการทักษะการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โดยใช้การประเมินเพื่อการเรียนรู้. วารสารเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 4(11), 98-113. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/etcedumsujournal/article/view/248545
ธัญญรัตน์ อโนทัยสินทวี. (2563). Systematic review: Review methodology. [เอกสารไม่ได้ตีพิมพ์]. ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์, โรงพยาบาลรามาธิบดี. https://thaigpfm.org/wp-content/uploads/2020/05/9.00-10.30-Systematic-review.pdf
ธัญญารัตน์ สุวรรณไตรย์ และ ธีรพงษ์ แสงประดิษฐ์. (2566). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะที่ขับเคลื่อนด้วยกลวิธีการโต้แย้งร่วมกับการใช้คำถามระดับสูง เรื่อง ทรัพยากรพลังงาน. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 15(1), 282-298. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/suedureasearchjournal/article/view/264586
ธาฤชร ประสพลาภ, ศศิเทพ ปิติพรเทพิน, ปัฐมาภรณ์ พิมพ์ทอง, และ ชาตรี ฝ่ายคําตา. (2565). ถอดบทเรียนจากมุมมองนิสิตครูวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับความรู้ผสานวิธีสอนการโต้แย้งในเนื้อหาวิชาเฉพาะ. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 45(3), 102-119. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/EDKKUJ/article/view/253709
นารีรัก เหยียดกระโทก และ ร่มเกล้า จันทราษี. (2565). ผลของเพศที่มีต่อการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ที่เรียนรู้ผ่านการสืบเสาะที่ขับเคลื่อนด้วยกลวิธีการโต้แย้ง เรื่อง สารละลายอิเล็กโทรไลต์. ศึกษาศาสตร์สาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 6(2), 46-60. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/cmujedu/article/view/247884
พัลลภ เพ็ชรไชย, นพวรรณ ฉิมรอยลาภ, และ ศิริรัตน์ ศรีสอาด. (2566). การพัฒนาความสามารถโต้แย้งโดยใช้กิจกรรมการโต้แย้ง ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 8(2), 935-949. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/mcjou/article/view/267140
พิมพ์ผกา คำอาจ และ อรนุช วราอัศวปติ ศรีสะอาด (2565). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้แบบสืบเสาะที่ขับเคลื่อนด้วยกลวิธีการโต้แย้งที่ส่งเสริมความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 เรื่อง พอลิเมอร์. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 16(3), 76-87. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/262765
มาฆศินันจา ทองมูล และ จิรัฐิติกาล พิมพ์วิชัย. (2565). การจัดการเรียนรู้แบบสะตีมบูรณาการการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ในวิชาฟิสิกส์เรื่อง สมดุล. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 37(1), 209-224. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/eduku/article/view/248482
รสศิรินทร์ หลักหาญ และ เนตรชนก จันทร์สว่าง. (2564). การพัฒนาความสามารถในการโต้แย้งและการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โดยใช้แผนการจัดการเรียนรู้ประเด็นปัญหาทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 18(2), 117-126. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edu-rmu/article/view/252515
วรวัฒน์ ใจถวิล และ พรรณวิไล ดอกไม้. (2564). ผลการจัดการเรียนรู้รูปแบบ TMHCC เพื่อส่งเสริมทักษะการโต้แย้งและแนวคิดทางเคมี เรื่อง สมดุลเคมี ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. วารสารราชพฤกษ์, 19(3), 92-100. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/Ratchaphruekjournal/article/view/
ศักรินทร์ อะจิมา และ สกลรัชต์ แก้วดี. (2564). ผลการจัดการเรียนการสอนชีววิทยาโดยใช้แบบจำลองเป็นฐานที่มีต่อความสามารถในการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้, 12(2), 269-286. https://doi.org/10.14456/jstel.2021.19
ศุทธินี มณีทัพ และ สุภกร หาญสูงเนิน. (2566). การจัดการเรียนรู้แบบเปิดที่มีผลต่อทักษะการโต้แย้งทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 17(1), 78-88. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/264332
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.). (2561, 4 มิถุนายน). การประเมินความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตร์จาก PISA ชี้นัยใดบ้าง. https://pisathailand.ipst.ac.th/issue-2018-30/
สราวลี ลิขนะวรคุณ และ สุมาลี ชูกำแพง. (2567). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งอย่างมีเหตุผล โดยการจัดการเรียนรู้แบบประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวเนื่องกับวิทยาศาสตร์เป็นฐาน. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 18(1), 162-174. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/
สหรัฐ ยกย่อง, ศศิเทพ ปิติพรเทพิน, และ ชนินันท์ พฤกษ์ประมูล. (2565). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เรื่อง ระบบภูมิคุ้มกันต้านโควิด-19 ด้วยการจัดการเรียนรู้ออนไลน์ โดยใช้ประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวเนื่องกับวิทยาศาสตร์. วารสารราชพฤกษ์, 20(3), 170-184. https://doi.org/10.14456/rpjnrru.2022.28
สุนัย อิ่มอุรัง, บุษรา ยงคำชา, และ จีระพรรณ สุขศรีงาม. (2561). การเปรียบเทียบผลการเรียนประเด็นปัญหาทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับการใช้วิทยาศาสตร์ โดยใช้การเรียนแบบผสมผสานตามวิธีสมองเป็นฐานกับการเรียนแบบปกติ ที่มีผลต่อความสามารถในการโต้แย้งและการคิดวิเคราะห์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ที่มีการนำตนเองในการเรียนรู้ต่างกัน. วารสารบัณฑิตวิทยาลัย พิชญทรรศน์, 14(3), 171-181. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/Pitchayatat/article/view/237165
ภาษาอังกฤษ
Aguilar, M., Lee, H., Pallant, A., Belur, V., Mulholland, M., & Liu, O. (2022). Comparing the effect of contextualized versus generic automated feedback on students' scientific argumentation. ETS Research Report Series, 2022(1). https://doi.org/10.1002/ets2.
Bybee, R. W. (2008). Scientific literacy, environmental issues, and PISA 2006: The 2008 Paul F-Brandwein lecture. Journal of Science Education and Technology, 17(1), 566-585. https://link.springer.com/article/10.1007/s10956-008-9124-4
Dawson, V. M., & Venville, G. (2010). Teaching strategies for developing students’ argumentation skills about socioscientific issues in high school genetics. Research in Science Education, 40(2), 133-148. https://doi.org/10.1007/s11165-008-9104-y
Hendratmoko, A., Madlazim, M., Widodo, W., & Sanjaya, I. (2023). The impact of inquiry-based online learning with virtual laboratories on students' scientific argumentation skills. Turkish Online Journal of Distance Education, 24(4), 1-20. https://eric.ed.gov/?q=%22scientific+argumentation+skills%22&ft=on&ff1= dtySince_2020&id=EJ1409929
Hogan, M., Newstadt, M., Dawood, M., Rushkin, I., & Rosen, Y. (2023). Evidence of accelerated improvement of claim-evidence-reasoning (CER) skills with brainPOP science: A case study of southeastern region districts. BrainPOP. https://eric.ed.gov/?q=%22scientific%22%2b%22argument%22&ft=on&ff1=dtySince_2020&pg=4&id=ED656952
Lin, S. S. & Mintzes, J. J. (2010). Learning argumentation skills through instruction in Socio- scientific issues: The effect of ability level. International Journal of Science and Mathematics Education, 8(1), 993-1017. https://doi.org/10.1007/s10763-010-9215-6
Lin, Y. & Wei, T. (2024). The effects of students' standpoints in argumentation regarding Socio-scientific issues. Journal of Baltic Science Education, 23(1), 104-118. https://doi.org/10.33225/jbse/24.23.104
Llewellyn, D. & Rajesh, H. (2011). Fostering argumentation skills: Doing what real scientists really do. Science Scope, 35(1), 22-28. https://eric.ed.gov/?id=EJ944038
McNeill, K. L. & Krajcik, J. (2008). Assessing middle school; students’ content knowledge and reasoning through written scientific explanation. University of Michigan. https://websites.umich.edu/~krajcik/McNeill&Krajcik_NSTA.pdf
Meral, E., Şahin, İ. F., & Akbaş, Y. (2021). The effects of argumentation-based teaching approach on students' critical thinking disposition and argumentation skills: “Population in our country unit”. International Journal of Psychology and Educational Studies, 8(1), 51-74. http://dx.doi.org/10.17220/ijpes.2021.8.1.195
National Research Council. (2012). A framework for K-12 Science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. The National Academies Press. https://smile.oregonstate.edu/sites/smile.oregonstate.edu/files/a_framework_for_k-12_science_education.pdf
Ping, I., Halim, L., & Osman, K. (2020). Explicit teaching of scientific argumentation as an approach in developing argumentation skills, science process skills and biology understanding. Journal of Baltic Science Education, 19(2), 276-288. http://.doi.org/10.33225/jbse/20.19.276
PRISMA. (2020). PRISMA 2020 flow diagram. https://www.prisma-statement.org/prisma-2020
Romano, L., Occelli, M., & Adúriz-Bravo, A. (2021). School scientific argumentation enriched by digital technologies: Results with pre- and in-service Science teachers. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 17(7), 1-16. https://doi.org/10.29333/ejmste/10990
Sampson, V. & Schleigh, S. (2016). Scientific argumentation in biology: 30 classroom activities. NSTA press. https://static.nsta.org/pdfs/samples/PB304Xweb.pdf
Songsil, W., Pongsophon, P., Boonsoong, B., & Clarke, A. (2019). Developing scientific argumentation strategies using revised argument-driven inquiry (rADI) in science classrooms in Thailand. Asia-Pacific Science Education, 5(7), 1-22. https://doi.org/10.1186/s41029-019-0035-x
Telenius, M., Yli-Panula, E., Vesterinen, V., & Vauras, M. (2020). Argumentation within upper secondary school student groups during virtual science learning: Quality and quantity of spoken argumentation. Education Sciences, 10(12), 1-19. https://doi.org/10.3390/educsci10120393
Tyrrell, D. C. & Calinger, M. (2020). Breaking the COVID-19 ice: Integrating socioscientific issues into problem-based learning lessons in middle school. the U.S. National Institutes of Health's National Library of Medicine. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7963393/
Wei, L., Firetto, C., Duke, R., Greene, J., & Murphy, P. (2021). High school students' epistemic cognition and argumentation practices during small-group quality talk discussions in Science. Education Sciences, 11(6), 1-35. https://doi.org/10.3390/educsci11100616
Yuliyanti, D., Purwianingsih, W., & Peristiwati, P. (2023). The application of blended learning with rADI model to improve argumentation skills and concept mastery. Journal of Biological Education Indonesia, 9(3), 521-530. https://doi.org/10.22219/jpbi.v9i3.25416
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
