พลิกโฉมการเรียนรู้ สมรรถนะในหลักสูตรประถมศึกษาไทยจากอดีตสู่ปัจจุบัน
DOI:
https://doi.org/10.14456/ojed.2026.6คำสำคัญ:
หลักสูตรประถมศึกษา, สมรรถนะผู้เรียน, การเรียนรู้เชิงสมรรถนะบทคัดย่อ
การศึกษาขั้นพื้นฐานระดับประถมศึกษามีบทบาทสำคัญในการพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ ทักษะ และเจตคติ เพื่อการดำรงชีวิตและการเรียนรู้ตลอดชีวิตในศตวรรษที่ 21 บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์วิวัฒนาการของหลักสูตรประถมศึกษาไทย ศึกษาการเปลี่ยนจากการเรียนรู้เชิงเนื้อหาไปสู่สมรรถนะสำคัญ สำรวจช่องว่างและความท้าทาย ในการปฏิบัติหลักสูตร และเสนอแนวทางเชิงปฏิบัติสำหรับครู โดยหลักสูตรประถมศึกษาไทยมีพัฒนาการผ่าน 4 ระยะ ได้แก่ 1) ระยะสอนเพื่อรู้ ที่เน้นการถ่ายทอดเนื้อหาสาระวิชาการเป็นหลัก 2) ระยะเรียนรู้เพื่อคิด ที่เริ่มปรับกระบวนทัศน์สู่ผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและกระบวนการคิด 3) ระยะเรียนรู้เพื่อใช้ ที่มีการระบุสมรรถนะสำคัญ 5 ด้าน แต่ยังเผชิญข้อจำกัดเรื่องตัวชี้วัดที่เน้นเนื้อหา และ 4) ระยะเรียนรู้เพื่อชีวิตจริง ซึ่งเป็นการเคลื่อนตัวสู่หลักสูตรฐานสมรรถนะเต็มรูปแบบที่มุ่งเน้นการบูรณาการเพื่อการดำรงชีวิต ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนจากการเรียนรู้ที่เน้นเนื้อหาสู่การเรียนรู้ที่เน้นสมรรถนะ เพื่อให้การนำหลักสูตรสู่การปฏิบัติสอดคล้องกับเจตนารมณ์ดังกล่าว ครูจึงจำเป็นต้องลดช่องว่างด้วยการปรับบทบาทเป็นผู้ออกแบบการเรียนรู้เชิงรุกที่เน้นสมรรถนะและการลงมือทำ พร้อมทั้งใช้วิธีการวัดประเมินผลตามสภาพจริงเพื่อสะท้อนพัฒนาการมากกว่าการตัดสินผล ผลลัพธ์ช่วยให้ผู้เรียนสามารถบูรณาการความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะเพื่อการดำรงชีวิตอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กระทรวงศึกษาธิการ. (2544). หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544. https://www.tungsong.com/e_Library/data/curriculum/curriculum03.pdf
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. http://academic.obec.go.th/images/document/ 1559878925_d_1.pdf
วิเชียร ไชยบัง. (2546). การพัฒนาการเรียนการสอนในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน: ปัญหาและข้อเสนอแนะ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
สมศักดิ์ แสงวังเลา. (2567). ประกันคุณภาพการศึกษาและการประเมินสมรรถนะผู้เรียนในประเทศไทย. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. (2533). หลักสูตรประถมศึกษา พุทธศักราช 2521 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2533). โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. (2542). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542. โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2553). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. http://www.edu.ru.ac.th/images/edu_files/curriculum51.pdf
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). (ร่าง) กรอบหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช .... (ฉบับทดลองใช้ในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา). https://cbethailand.com/หลักสูตร-2/กรอบหลักสูตร/ดาวน์โหลด-ร่าง-กรอบหลัก/
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). รายงานผลการวิจัยและพัฒนากรอบสมรรถนะผู้เรียนระดับประถมศึกษาตอนต้นสำหรับหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน. 21 เซ็นจูรี่. https://online.fliphtml5.com/wbpvz/rqmx/#p=2
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). รายงานการศึกษากระบวนการและผลการใช้หลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ. https://www.onec.go.th/th.php/book/BookView/2144
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). รายงานการศึกษากระบวนการและผลการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ. https://backoffice.onec.go.th/uploads/Book/2090-file.pdf
ภาษาอังกฤษ
Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals; Handbook I: Cognitive domain. David McKay.
Bonwell, C. C., & Eison, J. A. (1991). Active learning: Creating excitement in the classroom (ASHE–ERIC Higher Education Report No. 1). School of Education and Human Development, The George Washington University. https://eric.ed.gov/?id=ED336049
Bransford, J. D., Brown, A. L., & Cocking, R. R. (2000). How people learn: Brain, mind, experience, and school. National Academy Press.
Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791
Finnish National Agency for Education. (2016). National core curriculum for basic education 2014: Implementation and evaluation. https://www.oph.fi/en/education-and-qualifications/national-core-curriculum-primary-and-lower-secondary-basic-education
Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2001). Early teacher–child relationships and the trajectory of children's school outcomes through eighth grade. Child Development, 72(2), 625–638. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00301
Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2009). An educational psychology success story: Social interdependence theory and cooperative learning. Educational Researcher, 38(5), 365–379. https://doi.org/10.3102/0013189X09339057
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
Marzano, R. J. (2007). The art and science of teaching: A comprehensive framework for effective instruction. ASCD.
Ministry of Education Singapore. (2019). 21st Century competencies. https://www.moe.gov.sg/education-in-sg/21st-century-competencies
Mulder, M. (2014). Conceptions of professional competence. In S. Billett, C. Harteis, & H. Gruber (Eds.), International handbook of research in professional and practice-based learning (pp. 107–137). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-017-8902-8_5
Nomnian, S., Fonghoi, W., & Pitaksuksan, N. (2025). Implementation of English competency-based curriculum in public sandbox schools in Thailand’s deep south. LEARN Journal: Language Education and Acquisition Research Network, 18(2), 212–235. https://doi.org/10.70730/JLAD7856
OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030. OECD Publishing. https://eric.ed.gov/?id=ED582106
OECD. (2019). PISA 2018 results (Volume I): What students know and can do. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5f07c754-en
OECD. (2024). Education policy outlook 2024: Empowering all learners to reach their potential. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/dd5140e4-en
Piaget, J. (1972). The psychology of the child. Basic Books. Pojanapunya, P. (2024). Teacher professional development in competency-based curriculum implementation in Thailand. Chulalongkorn University Press.
Prince, M. (2004). Does active learning work? A review of the research. Journal of Engineering Education, 93(3), 223–231. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2004.tb00809.x
Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/159770
Thomas, J. W. (2000). A review of research on project-based learning. Autodesk Foundation.
Thummaphan, W., Boonprasert, S., & Chotitham, S. (2022). Education sandbox: Policy Innovation for competency-based education in Thailand. Office of the Education Council.
UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
UNESCO. (2020). Distance learning strategies in response to COVID-19 school closures (UNESCO COVID-19 education response: Education Sector issue notes, 2.1). https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373305
Vibulphol, J. (2021). Policy-practice gaps in Thai basic education curriculum reforms. Chulalongkorn University Press.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
World Bank. (2021). Thailand - Learning poverty brief 2021. World Bank Group. https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/877101624613408454
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
