ความยืดหยุ่นทางจิตใจของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 1
DOI:
https://doi.org/10.14456/ojed.2026.18คำสำคัญ:
ความยืดหยุ่นทางจิตใจ, ผู้บริหารสถานศึกษา, ความต้องการจำเป็นบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความต้องการจำเป็นและข้อเสนอแนะความยืดหยุ่นทางจิตใจของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 1 โดยใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบสุ่มอย่างง่าย จำนวนทั้งสิ้น 205 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสอบถาม มีความตรงเชิงเนื้อหาตั้งแต่ 0.5 ขึ้นไป และมีค่าความเที่ยงทั้งฉบับเท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์ค่าดัชนีความต้องการจำเป็น (PNImodified) และค่าความถี่ (frequency) ผลการวิจัยพบว่า ความต้องการจำเป็นความยืดหยุ่นทางจิตใจของผู้บริหารสถานศึกษา สภาพปัจจุบัน ในภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง (M = 3.41 SD = 0.52) สภาพที่พึงประสงค์ ในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.69 SD = 0.45) ลำดับความต้องการจำเป็น ด้านที่มีความต้องการจำเป็นมากที่สุด คือ ด้านความ สามารถทางด้านร่างกาย (PNImodified = 0.42) และข้อเสนอแนะของผู้บริหารสถานศึกษาตามความยืดหยุ่นทางจิตใจ 4 ด้าน ด้านที่มีจำนวนข้อเสนอแนะมากที่สุด คือ ด้านการมีแหล่งสนับสนุนและทรัพยากรภายนอก งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นว่าความต้องการจำเป็นทั้ง 4 ด้าน มีผลต่อความยืดหยุ่นทางจิตใจของผู้บริหารสถานศึกษา โดยเฉพาะความสามารถทางด้านร่างกาย มีความสำคัญต่อการบริหารสถานศึกษาอย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กมลวรรณ จันทร และ ศัลสนีย์ จะสุวรรณ์. (2564). การบริหารสถานศึกษายุคโลกพลิกผันฉลาดรู้เท่าทัน ดิจิทัล. การประชุมวิชาการนำเสนอผลงานวิจัยระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 14, 14(2), 1002-1010. http://journalgrad.ssru.ac.th/index.php/8thconference/article/view/2524
กรมสุขภาพจิต. (2563). เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี พลังสุขภาพจิต RQ : Resilience Quotient (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักวิชาการสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. https://dmh.go.th/covid19/download/files/เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี%20RQ_63.pdf
ขวัญข้าว ตะติยรัตน์, ศักดิ์สิทธิ์ ฤทธิลัน, และ สุพจน์ ดวงเนตร. (2566). แนวทางการพัฒนาการบริหารสถานศึกษาที่มุ่งเน้นความยืดหยุ่น ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต 3. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 17(2), 236-245. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/267588/179541
จีรังกุล เกตุทอง, สุชาดา นันทะไชย, และ วรรณวิศา คล้ายจำแลง สืบนุสรณ์. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นําการเปลี่ยนแปลงกับประสิทธิผลของ โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 3. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ ปริทรรศน์, 10(4), 271-283. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/253922
นิธิพัฒน์ เมฆขจร. (2564). ความยืดหยุ่นทางจิตใจ (Resilience): วิถีใหม่ของการเสริมสร้างพลังใจเพื่อการเผชิญวิกฤตชีวิตในยุคปัจจุบัน. วารสารจิตวิทยา มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต, 11, 1-9. http://journal.psy.kbu.ac.th/jour/20211102/01.pdf
พสุ เดชะรินทร์. (2564, 24 มกราคม). “Resilience” อีกแนวคิด “บริหารองค์กร” ที่มาแรงในยุคโควิด. กรุงเทพธุรกิจ. https://www.bangkokbiznews.com/business/918912
พิญนิชาร์ โสคำ. (2562). สมรรถนะของผู้บริหารสถานศึกษาในการจัดการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 1. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
พิณภัทรา เวทย์วิทยานุวัฒน์ และ ชนมณี ศิลานุกิจ. (2566). ภาวะผู้นำแบบยืดหยุ่นของผู้บริหารสถานศึกษา ตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2. วารสาร สหวิทยาการและการจัดการร่วมสมัย, 2(2), 1-13. https://so09.tci-thaijo.org/index.php/JCIM/article/view/1768
พิริยากร คล้ายเพ็ชร และ พระครูสุธีวชิรธรรม. (2568). ภาวะผู้นำกับการบริหารการเปลี่ยนแปลงในโลกยุคผันผวน. รายงานการประชุม Proceeding พระพุทธศาสนากับปัญญาประดิษฐ์ AI, 2(1), 189-202. https://firstojs.com/index.php/MBU/article/view/1554
ภูมิพัฒน์ ศรีวชิรพัฒน์. (2565). กลยุทธ์เพื่อลดภาวะถดถอยทางการเรียนรู้ของนักเรียนไทย จากการเรียนการสอนออนไลน์ ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19. วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ มหาวิทยาลัยมหิดล, 9(1), 71-86. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/isshmu/article/view/256582
รุนิยา ตระกูลบุญ และ วรรณชนก จันทชุม. (2567). ความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์กรและภาวะผู้นำทางการพยาบาล กับความยืดหยุ่นทางจิตใจของพยาบาลวิชาชีพ ภายใต้สถานการณ์โรคอุบัติใหม่ โรงพยาบาลทั่วไปขนาดเล็ก เขตบริการสุขภาพที่ 2. วารสาร โรงพยาบาลสกลนคร, 27(3), 85-95. https://he05.tci-thaijo.org/index.php/JSakonNakHosp/article/view/3548
วรีสรา จารย์ปัญญา และ เพ็ญวรา ชูประวัติ. (2567). ความต้องการจำเป็นในการพัฒนาการบริหารกิจการนักเรียนของโรงเรียนในเครือสวนกุหลาบวิทยาลัยเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล ตามแนวคิดความยืดหยุ่นทางจิตใจ. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 11(3), 110-120. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/EDMCU/article/view/269608
สมศักดิ์ ดลประสิทธิ์. (2564). แนวทางการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนากำลังคนในศตวรรษที่ 21. คุรุสภาวิทยาจารย์, 2(1), 1-15. https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/withayajarnjournal/article/view/243655
สยุมพร โพธิอาภา. (2564). องค์กรแห่งการเรียนรู้ที่ส่งผลต่อความยืดหยุ่นทางจิตใจในองค์กรของกลุ่มบริษัทผลิตและส่งออกรองเท้าและเสื้อผ้าสำเร็จรูปในกรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีปทุม]. Dspace SPU. https://dspace.spu.ac.th/handle/123456789/7954
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพะเยา เขต 1. (2568). แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. https://www.pyo1.go.th/site/2025/07/15/แผนปฏิบัติการ-สพป-พะเยา-1-2568/
สุวิมล ว่องวาณิช. (2562). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาษาอังกฤษ
American Psychological Association. (2004). The road to resilience. https://www.uis.edu/sites/default/files/inline-images/the_road_to_resilience.pdf
Amnony, S., Bibu, N., & Abrudan, M.-M. (2024). Crisis management in education - Challenges and strategies for school leaders in turbulent times. The Annals of the University of Oradea Economic Sciences, 33(2), 328-334. https://doi.org/10.47535/1991AUOES33(2)028
Castro Silva, J., Almeida, A. P., Pacheco, P., & Ferreira, M. (2024). Resilience and purpose as predictors of Portuguese school leaders' work well-being. Journal of Educational Administration, 62(4), 373-387. https://doi.org/10.1108/JEA-06-2023-0140
Chatzipanagiotou, P., & Katsarou, E. (2023). Crisis management, school leadership in disruptive times and the recovery of schools in the post COVID-19 Era: A systematic literature review. Education Sciences, 13(2), Article 118. https://doi.org/10.3390/educsci13020118
Cronbach, L. J. (1969). Essentials of psychological testing (3 ed.). Harper & Row.
Davis, N. J. (1999). Resilience: Status of the research and research-based programs. US Department of Health and Human Services, Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA).
Glazzard, J., & Stones, S. (2024). ‘Nothing fazes me, I can do it all’: Developing headteacher resilience in a complex and challenging educational climate. International Journal of Leadership in Education, 27(1), 117–137. https://doi.org/10.1080/13603124.2020.1829712
Grotberg, E. H. (1999). Tapping your inner strength: How to find the resilience to deal with anything. New Harbinger.
Hunte, M. L. (2023). Valuating all parts of the system: Addressing administrator health and well-being to support optimal wellness and effective school leadership [Doctoral dissertation, Western University]. Western University Canada. https://hdl.handle.net/20.500.14721/26383
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Kutsyuruba, B., Arghash, N., & Al Makhamreh, M. (2024). School leader well-being: Perceptions of Canada’s outstanding principals. Education Sciences, 14(6), Article 667. https://doi.org/10.3390/educsci14060667
Li, J. (2022). The influence of servant leadership on employee innovative behavior-based on the mediating role of psychological resilience. Journal of Buddhist Education and Research (JBER), 8(2), 228–240. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jber/article/view/261368
Lin, H., Zhu, Y., Liu, Q., & Li, S. (2024). The mediating effect of resilience between physical activity and mental health: A meta-analytic structural equation modeling approach. Frontiers in Public Health, 12, Article 1434624. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1434624
Mat Shoib, N. A., Talip, R., & Sukor, N. (2025). Decision making and educational leadership: A comprehensive systematic review. International Journal of Education, Psychology and Counselling (IJEPC), 10(57), 933-959. https://doi.org/10.35631/IJEPC.1057060
Riggio, R. E. (2024). Developing student leader emotional and social communication skills. Journal of Campus Activities Practice and Scholarship, 6(1), 68-73. https://doi.org/10.52499/2024007
Striepe, M., Cunningham, C., Devi, M., Gurr, D., Longmuir, F., Robertson, S., Taylor, A., & Thompson, P. (2025). Lessons from Australasian principals’ experiences with crises: Adapting, learning and transforming. School Leadership & Management, 45(4), 344–366. https://doi.org/10.1080/13632434.2025.2546094
Wagnild, G. M., & Young, H. M. (1993). Development and psychometric evaluation of the Resilience Scale. Journal of Nursing Measurement, 1(2), 165–178. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7850498/
Wang, F. (2025). Emotional well-being of school principals: Exploring enhancement and risk factors. Journal of Educational Administration, 63(3), 224–238. https://doi.org/10.1108/jea-07-2024-0239
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
