การพัฒนาชุดกิจกรรมทางคณิตศาสตร์เพื่อส่งเสริมความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน

มุกตาภา อยู่เปี่ยม; จิณดิษฐ์ ละออปักษิณ

ผู้แต่ง

มุกตาภา อยู่เปี่ยม นิสิตมหาบัณฑิต สาขาวิชาการศึกษาคณิตศาสตร์ ภาควิชาหลักสูตรและการสอน คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จิณดิษฐ์ ละออปักษิณ รองศาสตราจารย์ ดร. ประจําสาขาวิชาการศึกษาคณิตศาสตร์ ภาควิชาหลักสูตรและการสอน คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

ชุดกิจกรรมทางคณิตศาสตร์, การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน, ความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนาชุดกิจกรรมทางคณิตศาสตร์เพื่อส่งเสริมความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน และ 2) ศึกษาประสิทธิภาพของชุดกิจกรรมฯ โดย (2.1) เปรียบเทียบความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์หลังใช้ชุดกิจกรรมฯ กับเกณฑ์ร้อยละ 60 (2.2) เปรียบเทียบความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ก่อนและหลังใช้ชุดกิจกรรมฯ และ (2.3) ศึกษาพัฒนาการของความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ การวิจัยนี้เป็นการศึกษากลุ่มเดียววัดหลายครั้งแบบอนุกรมเวลา ตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้น ม.5 โรงเรียนกลุ่มสาธิตสังกัดมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง ในกรุงเทพฯ จำนวน 38 คน ใช้การเลือกอย่างเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ ชุดกิจกรรมฯ และแบบวัดความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ 5 ฉบับ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที (one sample t-test) การทดสอบวิลคอกซัน และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า 1) ได้ชุดกิจกรรมฯ 10 กิจกรรม ภายใต้แนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน เน้นการแสดงแนวคิดผ่านการพูดและเขียน 2) ประสิทธิภาพของชุดกิจกรรม พบว่า (2.1) ความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์หลังใช้ชุดกิจกรรมฯ สูงกว่าเกณฑ์ร้อยละ 60 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (M = 11.64, SD = 3.46) (2.2) ความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์หลังใช้ชุดกิจกรรมฯ สูงกว่าก่อนใช้ชุดกิจกรรมฯ (M = 9.96, SD = 3.88) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และ (2.3) ความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์มีพัฒนาการดีขึ้น โดยด้านที่มีพัฒนาการดีที่สุดคือความสามารถในด้านการใช้ภาษาและสัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์

เอกสารอ้างอิง

ภาษาไทย

กิตติพงษ์ เคยชัยภูมิ, นิลรัตน์ โคตะ, เกษกนก วรรณวัลย์, และ สกาวเดือน ไชยสา. (2568). การพัฒนาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกับการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานเพื่อเสริมสร้างทักษะการแก้ปัญหาทางคณิตศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ, 7(3), 510–523. https://so10.tci-thaijo.org/index.php/rdicpru/article/view/2486

จตุรงค์ เลิศชูวงศา. (2559). การใช้การเรียนรู้ที่เน้นปัญหาเป็นฐานเพื่อส่งเสริมอภิปัญญาและผลสัมฤทธิ์ทางคณิตศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่]. CMUDC. https://cmudc.library.cmu.ac.th/frontend/Info/item/dc:124448

นริศรา ธรรมนันตา. (2563). ความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนคณิตศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ในชั้นเรียนที่ใช้การเรียนรู้ที่เน้นปัญหาเป็นฐาน. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 31(3), 81–98. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/edubuu/article/view/247991

พลฐวัตร ฉิมทอง. (2563). ผลของการจัดกิจกรรมการเรียนรู้คณิตศาสตร์โดยใช้ตัวอย่างงานที่มีต่อความรู้ทางคณิตศาสตร์และความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ของนักเรียนมัธยมศึกษาปีที่ 3 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. CUIR. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/4181

พิมพ์สุภา วุ่นเหลี่ยม. (2563). ความสามารถในการแก้ปัญหาและการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ เรื่องสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 14(3), 89–101. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/248515

วิชชุดา วิศววิลาวัณย์. (2558). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน ที่มีต่อความสามารถในการ แก้ปัญหาและความสามารถในการให้เหตุผลทางคณิตศาสตร์ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 เรื่อง ทักษะและกระบวนการทางคณิตศาสตร์. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 30(3), 110–119. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/eduku/article/view/78461

ศศิยา หมายมั่น. (2567). การพัฒนาความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ผ่านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนเวียงมอกวิทยา จังหวัดลำปาง [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช]. STOU. https://hdl.handle.net/20.500.14770/7533

ศุภารัตน์ นิลพันธ์. (2566). ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบร่วมมือเทคนิค STAD ร่วมกับการใช้คำถามปลายเปิด ที่มีต่อความสามารถในการสื่อสารทางคณิตศาสตร์ และเจตคติต่อคณิตศาสตร์ เรื่อง ภาคตัดกรวย ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ ระยอง จังหวัดระยอง. วารสารวิทยาลัยนครราชสีมา สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 17(3), 248–262. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/hsjournalnmc/article/view/268849

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2560). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

สุวิทย์ มูลคำ. (2558). 21 วิธีการจัดการเรียนรู้ : เพื่อพัฒนากระบวนการคิด. สำนักพิมพ์ภาพพิมพ์.

อัมพร ม้าคนอง. (2553). ทักษะกระบวนการทางคณิตศาสตร์: การพัฒนาเพื่อพัฒนาการ. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ภาษาอังกฤษ

Fadilah, N., Aloysius, S., & Wahyudi, W. (2025). Problem-based learning based on coastal abrasion cases to improve conceptual understanding and problem-solving ability. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 11(5), 268–273. http://doi.org/10.29303/jppipa.v11i5.8372

Forman, E. A., & Ansell, E. (2002). Orchestrating the multiple voices and inscriptions of a mathematics classroom. The Journal of the Learning Sciences, 11(2–3), 251–274. https://doi.org/10.1080/10508406.2002.9672139

Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning: What and how do students learn? Educational Psychology Review, 16, 235–266. https://doi.org/10.1023/B:EDPR.0000034022.16470.f3

Hung, W. (2011). Theory to reality: A few issues in implementing problem-based learning. Educational Technology Research and Development, 59(4), 529–552. https://doi.org/10.1007/s11423-011-9198-1

Kieran, C. (2007). Learning and teaching algebra at the middle school through college levels: Building meaning for symbols and their manipulation. In F. K. Lester (Ed.), Second handbook of research on mathematics teaching and learning (pp. 707–762). Information Age Publishing.

Mustafa, A. (2022). Collaborative learning's effect on Mathematical communication skill. International Journal For Multidisciplinary Research, 4(6), 1–6. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2022.v04i06.1068

National Council of Teachers of Mathematics (NCTM). (2000). Principles and standards for school mathematics. https://www.nctm.org/Standards-and-Positions/Principles-andStandards/.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). PISA 2022 results (volume I): The state of learning and equity in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en

Razak, A., Ramdan, A., & Mahjom, N. (2022). Improving critical thinking skills in teaching through problem – based learning for students: A scoping review. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 21(2), 342–362. https://doi.org/10.26803/ijlter.21.2.19

Savery, J. R. (2006). Overview of problem-based learning: Definitions and distinctions. Interdisciplinary Journal of Problem-Based Learning, 1(1), 9–20. https://doi.org/10.7771/1541-5015.1002

Siregar, T. (2025). Effectiveness of the problem-based learning model in improving students’ mathematical communication skills and learning motivation. Preprints. https://doi.org/10.20944/preprints202510.1562.v1

Viseu, F. (2012). Open-ended tasks in the promotion of classroom communication in Mathematics. lnternational Electronic Journal of Elementary Education, 42(2), 287–300. https://iejee.com/index.php/IEJEE/article/view/200