การสร้างสรรค์การแสดงชุด มัจฉาลีลา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นผลงานสารนิพนธ์มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างสรรค์ระบำมัจฉาลีลา ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากการแสดงโขน ตอนพระรามจองถนน โดยใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่การสำรวจ สัมภาษณ์ สังเกต และประเมินคุณภาพของชุดการแสดง ผลการศึกษาพบว่า เมื่อฝ่ายพลับพลาต้องการสร้างถนนเพื่อข้ามไปยังกรุงลงกา โดยให้ทหารวานรขนหินจำนวนมากทิ้งลงในมหาสมุทร ฝ่ายทศกัณฐ์ได้สั่งให้บุตรสาวคือนางสุพรรณมัจฉานำฝูงปลาขนก้อนหินเหล่านั้นออก ซึ่งในการแสดงตอนนี้ผู้ศึกษาเล็งเห็นว่าฝูงปลาเป็นตัวละครที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างสีสันของการแสดง  ผู้ศึกษาจึงมีแนวคิดสร้างสรรค์ชุดการแสดงในรูปแบบระบำที่เน้นท่ารำที่สวยงาม ความพร้อมเพรียงของผู้แสดงและกระบวนการแปรแถว รูปแบบการแสดงแบ่งออกเป็น 3 ช่วง คือ ช่วงที่ 1 ท่าออกนักแสดงออกมาทีละคู่ แต่ละคู่จะใช้ท่าทางที่ต่างกันแสดงถึงการแวกว่ายของฝูงปลาในมหาสมุทร ช่วงที่ 2 แสดงลีลาการว่ายน้ำเป็นกลุ่มของปลาและการหยอกล้อกันเป็นคู่ ซึ่งเน้นการแปรแถวที่แปลกใหม่ และช่วงที่ 3 เป็นแสดงลีลาการรำที่สวยงามด้วยจังหวะที่เร็วขึ้นและจบด้วยจังหวะเพลงที่ช้า  ทั้งนี้องค์ประกอบในการแสดงประกอบด้วย 1) นักแสดงผู้หญิงล้วนใช้จำนวน 6 คนขึ้นไป เพื่อความเหมาะสมในการแปรแถว  2) เพลงที่ใช้ใช้เพลงโล้ดำเนินในทำนองช้าและเร็วตามช่วงของการแสดง และ 3) การแต่งกายแบบนาฏศิลป์ไทยสอดแทรกเอกลักษณ์ของปลา สำหรับการประเมินคุณภาพจากคณะกรรมการสอบสารนิพนธ์ จำนวน 2 ครั้ง โดยกรรมการตั้งข้อสังเกตเพียง 2 ประเด็นคือ 1) ท่ารำคือให้เพิ่มการตั้งซุ้มการแสดงช่วงที่ 2 ส่วนในช่วงที่ 3 ให้ออกแบบท่าทางที่น่าสนใจในตอนจบ และ 2) ชุดแต่งกายให้แก้ไขรูปแบบของการห่มสไบเพื่อปกปิดรอยต่อของหาง ส่วนจุดเด่นของการสร้างสรรค์คือ การออกแบบและสร้างสรรค์กระบังหน้าที่เน้นลวดลายของจอนหูที่ดึงเอกลักษณ์ของตัวปลามาสร้างความโดดเด่นให้แก่ชุดการแสดง