การเข้าสู่อาชีพนักเขียนสตรีในช่วงเปลี่ยนผ่านสมัยรัชกาลที่ 7

บทคัดย่อ

        การประกอบอาชีพของสตรีสยามในช่วงเปลี่ยนผ่านในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (ระหว่าง พ.ศ. 2468-2477) ในบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมจากนโยบายของรัฐและหลักสูตรทางการศึกษาสู่ความทันสมัยได้ส่งผลต่อการประกอบอาชีพของสตรีสยามที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ

         ปัจจัยแรก “สิ่งแวดล้อม” บริบทการขยายตัวทางเศรษฐกิจการค้าและระบบเงินตราสมัยใหม่ การเติบโตของธุรกิจในเมือง การมีชุมชนเมืองสมัยใหม่ มีตลาด ร้านค้า ตึกแถว บ่อน ซ่อง แหล่งบันเทิงและที่พักแรม ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของเมืองสมัยใหม่ แทนที่วัดและวัง  สิ่งแวดล้อมนี้ทำหน้าที่เป็นตลาดรองรับ บทบาทหน้าที่ ทำให้สตรีสยามดำเนินอาชีพสมัยใหม่

          ปัจจัยที่สอง “การศึกษาสมัยใหม่” ระบบโรงเรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขยายจำนวนโรงเรียนสตรีเพิ่มขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 7 ทั้งโรงเรียนเอกชนและโรงเรียนรัฐบาล ทั้งในเมืองกรุงเทพฯ และต่างจังหวัดหัวเมือง ที่รู้จักกันดีต่อมาว่า โรงเรียนประจำจังหวัด การตั้งโรงเรียนสตรีเป็นการสร้างประชากรหญิงให้มีการศึกษาตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษา และเพิ่มจำนวนมากขึ้น ทำให้จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่จัดการศึกษาวิชาชีพและวิชาการในระดับสูง เริ่มเปิดรับนิสิตหญิงรุ่นแรกในทศวรรษ 2470 นี้เอง นอกเหนือจากสถาบันการศึกษาเฉพาะทาง เช่น โรงเรียนแพทย์พยาบาล และหญิงผดุงครรภ์ (พ.ศ. 2439) โรงเรียนฝึกหัดครูสตรีเบญจมราชาลัย (พ.ศ. 2456) และ วิชาการวิชาชีพขั้นสูงเริ่มแรก คือ ครูและพยาบาล การผลิตบัณฑิตสตรีของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทำให้สตรีสยามสามารถออกไปประกอบอาชีพหลากหลายมากขึ้น

          ปัจจัยที่สาม “สื่อสิ่งพิมพ์และสื่อการแสดงสมัยใหม่” ทศวรรษนี้มีการผลิตสิ่งพิมพ์ทั้งหนังสือพิมพ์ นิตยสาร หนังสือ ไปจนถึงการแสดงละครเวที สื่อเหล่านี้เป็นที่นิยมแพร่หลายในหมู่ผู้รู้หนังสือ ตั้งแต่ทศวรรษ 2460 สื่อสิ่งพิมพ์ทำหน้าที่เผยแพร่ กระจายข่าวสาร สร้างความรับรู้ทั้งองค์ความรู้ ศิลปวิทยาการ วัฒนธรรมและสังคมโลกสมัยใหม่นอกประเทศสยาม คือสื่อได้เปิดโลกทัศน์การรับรู้ถึงภาวะสมัยใหม่ ควบคู่กับการสร้างจินตกรรม “ชาติ ชุมชนชาติ ความเป็นพลเมือง” ที่เปิดการรับรู้เรื่อง “พื้นที่สาธารณะ” ทำให้เข้าใจสังคมนอกสถาบันครอบครัว ปลูกจิตสำนึกถึงผู้อื่นในสังคม นอกเหนือจากสมาชิกครอบครัวและเครือญาติ ความสำนึกนี้น่าจะเป็นแรงบันดาลใจให้สตรีสยามต้องการศึกษาต่อวิชาชีพขั้นสูงและประกอบอาชีพนอกบ้าน มีหลากหลายแตกต่างจากอาชีพค้าขายแบบดั้งเดิม ที่สำคัญสตรียังมีโอกาสเข้าสู่อาชีพสมัยใหม่อื่น ๆ ซึ่งต้องใช้ความรู้วิชาชีพ จากการศึกษาระดับสูง อย่างไรก็ตามอาชีพสมัยใหม่เกือบทั้งหมด สังเกตว่าเป็นอาชีพข้าราชการที่มีประชากรส่วนใหญ่เป็นผู้ชาย สตรีที่ได้รับการศึกษามักมีอาชีพครูและพยาบาลเป็นส่วนใหญ่ อนึ่ง อาชีพนักเขียนสตรีนับว่าเป็นการแสดงภูมิปัญญาของสตรีและการเลื่อนสถานภาพภาพของสตรีให้ทัดเทียมบุรุษอาชีพหนึ่ง