สุนทรียภาพแห่งวังสวนสุนันทา: การวิเคราะห์บทเพลงสถาบันสวนสุนันทา ของสุนทราภรณ์ในฐานะเครื่องมือสืบทอดอัตลักษณ์และการสร้างชุมชนจินตกรรม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์เชิงสุนทรียศาสตร์และบทบาททางสังคมของบทเพลงประจำสถาบันมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา จำนวน 4 บทเพลง ที่ประพันธ์โดยวงดนตรีสุนทราภรณ์ ได้แก่ วันสุนันทา แก้วเจ้าจอม สุนันทารำวง และสุนันทาอาลัย ในฐานะเครื่องมือทางวัฒนธรรมที่ทำหน้าที่สืบทอดอัตลักษณ์และการสร้างชุมชนจินตกรรม การศึกษาครั้งนี้ใช้การวิเคราะห์ตัวบทวรรณศิลป์ (Textual Analysis) ร่วมกับการใช้กรอบแนวคิดเรื่องชุมชนจินตกรรม (Imagined Communities) และแนวคิดพิธีกรรมทางเสียง (Sonic Ritual) ผลการศึกษาพบว่า บทเพลงทั้ง 4 บทเพลงของสุนทราภรณ์ ประสบความสำเร็จอย่างสูงในการทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงสัญลักษณ์ (Symbolic Mechanism) ที่หลอมรวม “อัตลักษณ์ความเป็นวัง” (Royal Court Identity) ของอดีตพระราชอุทยานสวนสุนันทาเข้ากับสุนทรียศาสตร์ของดนตรีไทยสากลสมัยใหม่ โดยสามารถจำแนกมิติเชิงสัญลักษณ์ออกเป็น 3 ประการหลัก ได้แก่

1. การสถาปนาความศักดิ์สิทธิ์และศูนย์รวมจิตใจ ผ่านการอ้างอิงพระนามของสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ฯ ในเพลง วันสุนันทา
2. การผูกโยงสัญลักษณ์พฤกษศาสตร์เชิงพื้นที่ ผ่านอุปลักษณ์ของดอกไม้ประจำสถาบันในเพลง แก้วเจ้าจอม
3. การจัดระเบียบความทรงจำร่วมและลดทอนความแปลกแยกของผู้คนในช่วงเวลาแห่งความรื่นเริงและการส่งต่อรุ่นสู่รุ่นในเพลง สุนันทารำวง และเพลง สุนันทาอาลัย

ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่า ดนตรีของสุนทราภรณ์ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเพื่อความบันเทิง หากแต่เป็น “สถาบันทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต” ที่ช่วยเปลี่ยนผ่านความหมายของพื้นที่จากเขตพระราชฐานหวงห้ามสู่สถาบันอุดมศึกษาของราษฎร โดยยังคงสามารถตรึงสายใยความทรงจำร่วม ความผูกพัน และหล่อหลอมจิตวิญญาณความเป็น “ลูกสุนันทา” ให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันข้ามยุคสมัยได้อย่างยั่งยืน