การศึกษาอุปลักษณ์ “ใจ” ในภาษาไทยเปรียบเทียบกับภาษาจีนตาม แนวคิดทฤษฎีการหลอมรวมความคิด

บทคัดย่อ

ในฐานะที่เป็นแนวคิดทฤษฎีใหม่ทางด้านการศึกษาภาษาศาสตร์ปริชาน ทฤษฎีการหลอมรวมความคิด (Conceptual Integration Theory) ได้เสนอแนวทางใหม่เพื่อให้มนุษย์ทำความเข้าใจกลไกทางปริชานจากมุมมองของพื้นที่ทางความคิดและการหลอมรวมความคิด ซึ่งการหลอมรวมความคิดหรือการหลอมรวมทางมโนทัศน์นั้นไม่เพียงแต่เป็นกระบวนการทางปริชานขั้นพื้นฐานของมนุษย์ แต่ยังเป็นวิธีการคิดสำคัญสำหรับมนุษย์ในการเข้าใจโลกและสร้างความคิดสร้างสรรค์ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์อุปลักษณ์ “ใจ” ในภาษาไทยเปรียบเทียบกับภาษาจีนตามแนวคิดทฤษฎีการหลอมรวมความคิด รวมทั้งยังวิเคราะห์กระบวนการเชิงอุปลักษณ์ของ “ใจ” ในทั้งสองภาษาดังกล่าวโดยประยุกต์ใช้เครือข่ายการหลอมรวมความคิด (conceptual integration networks) ผลการศึกษาพบว่า ความหมายเชิงอุปลักษณ์ของ “ใจ” ในภาษาไทยและภาษาจีนมีทั้งที่มีความหมายเหมือนกันและความหมายแตกต่างกัน กล่าวคือ ความหมายเปรียบเทียบหรือความหมายเชิงอุปลักษณ์ของ “ใจ” ในภาษาไทยและภาษาจีนล้วนมีความหมายเกี่ยวกับมนุษย์และความหมายเกี่ยวกับพื้นที่หรือตำแหน่ง นอกจากนี้ ความหมายเชิงอุปลักษณ์ของ “ใจ” ในภาษาจีนยังสามารถแสดงถึง “ส่วนกลางของสิ่งที่เป็นรูปธรรม” และ “รูปหัวใจ” ซึ่งไม่ปรากฏในภาษาไทย ส่วนความหมายที่ระบุชี้เฉพาะถึงเวลาก็พบเฉพาะในภาษาไทยเท่านั้น สาเหตุที่ทำให้เกิดความคล้ายคลึงกันของการใช้อุปลักษณ์ “ใจ” ในทั้งสองภาษานั้นเกิดจากการที่มีพื้นฐานทางสรีรวิทยาร่วมกันของชาวไทยและชาวจีน และมีกระบวนการทางปริชานที่คล้ายคลึงกันในการเก็บสั่งสมประสบการณ์จากสิ่งแวดล้อมรอบตัว ขณะเดียวกันปรากฏการณ์ทางภาษาในแต่ละสังคมก็มีความแตกต่างกันหรือมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว อาจเนื่องจากการที่ได้รับอิทธิพลจากปัจจัยด้านต่าง ๆ อย่างภูมิหลังทางวัฒนธรรมและความเชื่อทางศาสนาที่แตกต่างกันของผู้ใช้ภาษาในแต่ละสังคมนั้นย่อมมีความแตกต่างในระบบความคิดหรือระบบปริชานจนทำให้เกิดความแตกต่างในการใช้ภาษาแบบอุปลักษณ์อีกด้วย ดังนั้น การเปรียบเทียบอุปลักษณ์ “ใจ” ระหว่างภาษาไทยและภาษาจีนตามแนวคิดทฤษฎีการหลอมรวมความคิด โดยพิจารณาจากพื้นที่ทางความคิด และเครือข่ายการหลอมรวมความคิดในการวิจัยครั้งนี้ เป็นอีกมุมมองใหม่ในการศึกษาและอธิบายกระบวนการที่ทำให้ “ใจ” เกิดความหมายเชิงอุปลักษณ์ เพื่อให้เข้าใจมโนทัศน์หรือความคิดของผู้ใช้ภาษาทั้งสองที่มีต่อเรื่อง “ใจ” ได้ลึกซึ้งและละเอียดยิ่งขึ้น