คติความเชื่อว่าด้วย “จื่อกู” ในฐานะ “เทพห้องส้วม” กับมุมมองความไม่เท่าเทียมทางสังคม Beliefs on “Zigu” as the “Toilet Deity” and Perspectives on Social Inequality

บทคัดย่อ

ผลการศึกษาตำนานเรื่องเล่า “จื่อกู” ที่ต่อมาได้รับการบูชาในฐานะ “เทพห้องส้วม” พบว่า การปรุงแต่งความเชื่อเกี่ยวกับผีสางเทวดาของจีนยังคงยึดโยงกับระบบชายเป็นใหญ่ ศักดิ์และสิทธิ์ของเมียหลวงมีมากกว่าเมียน้อย ซึ่งทั้งหมดนี้   ได้สะท้อนถึงความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมที่สืบทอดมาอย่างต่อเนื่อง

“เทพห้องส้วม” เป็นหนึ่งในวัฒนธรรมความเชื่อของชาวจีน ปรากฏหลักฐานแน่ชัดในช่วงยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ หรือเมื่อราว 1,600 ปีมาแล้ว หนังสืออี้ย่วนของหลิวจิ้งซู บทว่าด้วย “เทพจื่อกู” ได้เชื่อมโยงท่านกับห้องส้วมไว้ด้วยกัน ทำให้ “จื่อกู” ได้รับการบูชาในฐานะ “เทพห้องส้วม” อย่างไรก็ดี ภาพลักษณ์ของจื่อกูที่ปรากฏในงานประพันธ์ของหลิวจิ้งซูยังคงความดุร้าย คล้ายว่าเป็น “ผี” มากกว่า “เทพเจ้า” การปรุงแต่งในยุคหลังส่งผลถึงภาพลักษณ์ที่ดีขึ้น กระทั่งมีการระบุถึงการได้รับสถาปนาเป็นเทพเจ้าอย่างชัดเจนในสมัยราชวงศ์ถัง

หัวใจของเรื่องเล่าที่ทำให้ภาพลักษณ์ของจื่อกูดูน่าสงสารคือ ชะตากรรมของผู้เป็นเมียน้อยที่ถูกเมียหลวงกดขี่ กลั่นแกล้ง จนต้องฆ่าตัวตายที่ห้องส้วม เพื่อหนีความทุกข์ ความทรมาน หากพิจารณาพร้อมกับสภาพสังคมในยุคสมัยนั้นจะพบว่า เมียหลวงมักมีนิสัยที่หึงหวง อิจฉาริษยา ก้าวร้าว และไม่เกรงกลัวผู้เป็นสามี ซึ่งชะตากรรมของเมียน้อยส่วนใหญ่จึงตกระกําลําบาก เสมือนแรงงานทาสในครัวเรือน ดังที่จื่อกูถูกใช้ให้ไปล้างส้วมเป็นต้น เรื่องดังกล่าวจึงเป็นกระจกที่สะท้อนความเป็นจริงของสังคมยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ ความโหดร้ายที่สตรีไร้ทางสู้อย่างเมียน้อยต้องเลือกวิธีการฆ่าตัวตาย เพื่อไปสู่การหลุดพ้นของชะตากรรม