การวิเคราะห์เชิงปัญญาเกี่ยวกับอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ในคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบของภาษาจีน Cognitive Analysis of Conceptual Metaphor of Chinese Negative Emotion Words
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อารมณ์เป็นองค์ประกอบสำคัญของชีวิตมนุษย์ และเป็นกิจกรรมการแสดงออกที่สำคัญด้านจิตใจ ในการใช้ถ้อยคำอธิบายถึงการแสดงออกของอารมณ์ นอกจากสามารถทำให้ถ้อยคำมีความสวยงามในรูปแบบเชิงโวหารแล้ว ยังสามารถสะท้อนให้เห็นถึงการรู้คิดทางปัญญาของมนุษย์ต่ออารมณ์ต่างได้อีกด้วย บทความนี้ได้อ้างอิงจากทฤษฎีอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ที่นำเสนอโดยเลคอฟ (Lakoff) และจอห์นสัน (Johnson) ซึ่งเป็นผู้ที่ริเริ่มนำเสนอทฤษฎีดังกล่าว รวมถึงปัญหาที่เกี่ยวกับทฤษฎีนี้ เช่น คำจำกัดความของอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ ประเภทของอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ และกลไกการทำงานของอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ โดยการใช้ทฤษฎีดังกล่าวในการวิเคราะห์มโนทัศน์ที่มีอยู่ในคำภาษาจีนที่บ่งบอกอารมณ์แง่ลบ ประกอบด้วยความเศร้า ความโกรธ ความรังเกียจ ความเกลียดชัง และความหวาดกลัว วิธีการวิจัยจะเริ่มต้นด้วยการสำรวจค้นหาตัวอย่างประโยคที่ประกอบด้วยคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบทั้ง 5 คำนี้ ที่สืบค้นได้จากคลังข้อมูลภาษาจีนปัจจุบันของ Peking University CCL Online Corpus เพื่อแยกอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ออกเป็นประเภทต่าง ๆ เช่น วัตถุที่อยู่ในอุปกรณ์บรรจุ ความเจ็บป่วย ปัญหาหรือหัวข้อที่เกี่ยวกับความยากลำบาก สิ่งที่มีชีวิต วัตถุ เป็นต้น ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 9 ประเภท จากนั้นวิเคราะห์ตัวอย่างประโยคที่อยู่ในภาษาจีนที่มีการใช้จริงจากมุมมองความเข้าใจต่อสิ่งต่าง ๆ ของมนุษย์ โดยแยกวิเคราะห์ตามอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ทั้ง 9 ประเภทนี้ เพื่อหาว่ามโนทัศน์ทางอารมณ์ที่แสดงออกผ่านคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบในภาษาจีนนั้น เกี่ยวข้องกับความหมายเชิงมโนทัศน์ และรูปแบบการแสดงออกเชิงมโนทัศน์อย่างไร โดยมีวัตถุประสงค์ของการวิจัยหลัก 2 ประเด็น ได้แก่ ประเด็นที่ 1 เพื่อทำการแบ่งประเภทอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ที่คำบ่งบอกอารมณ์ทางลบ ได้สื่อออกมา และสรุปเปรียบเทียบคำเหล่านี้ที่อยู่ในอุปลักษณ์แต่ละประเภทว่ามีสัดส่วนมากน้อยอย่างไร ประเด็นที่ 2 เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการแสดงออกของความหมายเชิงมโนทัศน์ตามประเภทของมโนทัศน์ที่สื่อผ่านคำบ่งบอกอารมณ์เชิงลบ ซึ่งได้มาจากการรวบรวมตัวอย่างในคลังข้อมูลประโยค รวมทั้งเอกลักษณ์ที่แสดงออกผ่านตัวอย่างประโยคเหล่านั้น อีกทั้งศึกษาในกลไกการรับรู้ทางปัญญาของอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ของคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบเหล่านั้นว่าเป็นอย่างไร ตัวอย่างประโยคที่นำมาสำรวจวิเคาะห์ในบทความนี้มาจากบทความหลายรูปแบบ ได้แก่ รายงานข่าว บทคัดย่อจากข่าว บทสนทนา บทสัมภาษณ์ อัตชีวประวัติบุคคล บทความร้อยแก้ว เป็นต้น เนื่องด้วย CCL เป็นคลังข้อมูลที่ใหญ่มหึมา ในบทความนี้จึงยัง ไม่สามารถทำการสำรวจประโยคที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัยนี้ทั้งหมด แต่เราหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะทำการสำรวจและวิเคราะห์เพิ่มเติมในภายหลัง แต่จากการวิจัยเบื้องต้น ผลการสำรวจและการวิเคราะห์เชิงตัวเลขก็ทำให้เห็นถึงความซับซ้อนของ อุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ผ่านคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบของภาษาจีน และความหลากหลายของรูปแบบมโนทัศน์ต่าง ๆ ที่อยู่ในประโยคภาษาจีน ที่สื่อสารผ่านคำบ่งบอกอารมณ์แง่ลบที่บทความนี้ได้นำมาวิเคราะห์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลงานทางวิชาการที่ลงตีพิมพ์ในวารสารจีนศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เขียนหรือผู้แปลผลงานนั้น หากนำลงในวารสารจีนศึกษาเป็นครั้งแรก เจ้าของผลงานสามารถนำไปตีพิมพ์ซ้ำในวารสารหรือหนังสืออื่นได้โดยมิต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า แต่หากผลงานที่ได้รับพิจารณานำลงในวารสารจีนศึกษา เป็นผลงานที่เคยตีพิมพ์ที่อื่นมาก่อนเจ้าของผลงานต้องจัดการเรื่องปัญหาลิขสิทธิ์กับแหล่งพิมพ์แรกเอง หากเกิดปัญหาทางกฎหมาย ถือว่าไม่อยู่ในความรับผิดชอบของวารสารจีนศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ทั้งนี้ ความคิดเห็นต่างๆ ในบทความเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่เกี่ยวกับกองบรรณาธิการวารสารจีนศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
Chen Zheqing 陈哲卿 & Wang Ena 王婀娜. (2024). 汉语味觉词“甜”词义扩展研究. 文字文化, -(04), 19-21.
Hu Keqing 胡柯晴. (2024). 概念隐喻视角下味觉词的研究——以《白鹿原》中的“甜”“苦”“辣”为例. 芒种, -(06), 78-80.
Li Fuyin 李福印. (2008). 认知语言学概论. 北京: 北京大学出版社.
Pu Jinzhe 朴金哲. (2013). 英语“sorrow”和汉语“悲伤”的概念隐喻对比研究. 延边大学 硕士学位论文.
Shu Dingfang 束定芳. (2008). 认知语义学. 上海: 上海外语教育出版社.
Sun Yuhui 孙玉慧 & Li Rong 李蓉. (2024). 汉语“脸/面”和英语“face”的概念隐喻研究. 通化师范学院学报, -(9), 61-65.
Yang Yun 杨芸 & Zhou Changle 周昌乐. (2007). 汉语隐喻的语言形式特征及其对隐喻机器理解研究的影响. 心智与计算，1(4), 458-245.
Zhao Ke 赵可. (2018). 味觉词“酸、甜、辣”通感隐喻式的词义引申研究. 汉字文化, -(S1), 25-28.
Zhao Yanchun 赵彦春. (2014). 认知语言学：批判与应用. 天津: 南开大学出版社.
Zhongguo shehui kexue yuan yuyan yanjiu suo cidian bianji shi 中国社会科学院语言研究所词典编辑室. (2016). 现代汉语词典（第七版）. 北京: 商务印书馆.
Deignan, A. (2005). Metaphor and Corpus Linguistics. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
George, L., & Mark, J. (1980). Metaphors We Live by. Chicago: University of Chicago Press.
Ungerer, F. (德) 弗里德里希·温格瑞尔 & Schmid, H. J. (德) 汉斯尤格·施密特. (2009). 认知语言学导论（第二版）. 上海：复旦大学出版社。
Beijing daxue zhongguo yuyan wenxue yanjiu zhongxin 北京大学中国语言文学研究中心. (2024). 北京大学中国语言文学研究中心CCL语料库（2024年4月3日）.网址http://ccl.pku.edu.cn:8080/ccl_corpus
