พลวัตทางการเมืองในการนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติของอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลในประเทศไทยช่วง พ.ศ. 2535-2565

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทและที่มาของการนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติของอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลในประเทศไทยช่วง พ.ศ. 2535–2565
และ 2) ศึกษาปฏิสัมพันธ์ของตัวแสดงในการนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติของอุตสาหกรรมดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผ่านการวิจัยเอกสาร (Documentary Research)
และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 28 คน ผลการวิจัยพบว่า ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 บริบทและที่มาของการนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติของอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลในประเทศไทยช่วง พ.ศ. 2535–2565 สามารถจำแนกได้เป็น 4 ยุค ได้แก่ 1) ยุคตื่นตัวจากกระแสสิ่งแวดล้อมโลก (พ.ศ. 2535–2549) 2) ยุคเงียบ (พ.ศ. 2549–2551) 3) ยุคแห่งการกลับมาของประชาธิปไตย (พ.ศ. 2551–2557) และ 4) ยุครัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (พ.ศ. 2557–2565) โดยในแต่ละยุค การกำหนดนโยบายสิ่งแวดล้อมได้รับอิทธิพลจากข้อตกลงระหว่างประเทศ อาทิ Earth Summit, Kyoto Protocol และ Paris Agreement ซึ่งถูกถ่ายทอดมาเป็นนโยบายภายในผ่านกลไกราชการ เช่น พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 และ 2561 ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 ปฏิสัมพันธ์ของตัวแสดงในการนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติของอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาล แบ่งได้เป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ 1) ปฏิสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐกับภาคเอกชน ซึ่งมีลักษณะควบคุมแบบ Top-Down และแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ 2) ปฏิสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐกับภาคประชาสังคม ซึ่งมีลักษณะควบคุมและตรวจสอบถ่วงดุล และ 3) ปฏิสัมพันธ์ระหว่างภาคเอกชนกับภาคประชาสังคม แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ ภาคเอกชนกับชาวไร่อ้อยที่มีลักษณะผลประโยชน์ร่วม ภาคเอกชนกับชาวบ้านที่มีลักษณะอุปถัมภ์ และภาคเอกชนกับ NGOs ที่มีลักษณะขัดแย้งเชิงผลประโยชน์ ซึ่งทั้งหมดส่งผลให้การแก้ไขปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมไม่บรรลุผลตามเป้าหมาย