คน ควายนม วิถีเกษตรท่องเที่ยว: รูปแบบการท่องเที่ยวเชิงเกษตรฟาร์มควายนมบ้านกุดรัง ตำบลสาริกา อำเภอเมืองนครนายก จังหวัดนครนายก

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศักยภาพและทุนชุมชนของบ้านกุดรังในการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร 2) พัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวเชิงเกษตรฟาร์มควายนม และ 3) ประเมินรูปแบบการท่องเที่ยวเชิงเกษตรฟาร์มควายนมบ้านกุดรัง ตำบลสาริกา อำเภอเมืองนครนายก จังหวัดนครนายก ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี โดยประยุกต์แนวคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชน และวิเคราะห์ศักยภาพ ด้วย 4H’s และ 5A’s กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยนักท่องเที่ยวเชิงเกษตร 400 คน ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน 20 คน ผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน ตัวแทนชุมชน 30 คน และนักท่องเที่ยวที่เข้าร่วมทดลองโปรแกรม 30 คน ใช้เครื่องมือได้แก่ แบบสอบถาม แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และเครื่องมือศึกษาชุมชนแบบมีส่วนร่วม เช่น แผนที่ผู้ทรงภูมิ เส้นเวลาประวัติศาสตร์ และปฏิทินชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพื้นฐาน และเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาแบบพรรณนาและการตรวจสอบแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า

บ้านกุดรังมีศักยภาพจากวิถีชีวิตของชาวไทยญ้อ อัตลักษณ์ทางภาษา วัฒนธรรม และภูมิปัญญาหัตถกรรมเกษตรผสมผสาน โดยเฉพาะ “ควายนมพันธุ์มูร่าห์” ซึ่งเป็นทุนทางชีวภาพสำคัญ การพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวมุ่งเน้นกิจกรรมเชิงเรียนรู้ เช่น การรีดนม ดำนา ทำชีส ย้อมผ้าด้วยดินปรักควาย และแปรรูปนมเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เพื่อสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจและการเรียนรู้ ผลการประเมินกิจกรรมท่องเที่ยว “ตามรอยนมควาย” พบว่าผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจในระดับสูง