พฤติกรรมการดูแลตนเองด้วยการกรอกเลือดของชาวมุสลิมในพื้นที่ จังหวัดชายแดนภาคใต้ : การศึกษาเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง

ประภาภรณ์  หลังปูเต๊ะ; มูหัมหมัด  อาลดานียาล; มาฟูซอล กะจิ; ศักดิ์ชัย  จันทร์สงเคราะห์; มูฮำหมาด  ละใบจิ; ซารีนะฮ์  ระนี

ผู้แต่ง

ประภาภรณ์ หลังปูเต๊ะ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา, จังหวัดสงขลา, ประเทศไทย
มูหัมหมัด อาลดานียาล คณะอิสลามศึกษาและนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี, จังหวัดปัตตานี, ประเทศไทย
มาฟูซอล กะจิ ฮารีสคลินิการแพทย์แผนไทย, จังหวัดยะลา, ประเทศไทย
ศักดิ์ชัย จันทร์สงเคราะห์ คณะการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี, จังหวัดปัตตานี, ประเทศไทย
มูฮำหมาด ละใบจิ คณะการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี, จังหวัดปัตตานี, ประเทศไทย
ซารีนะฮ์ ระนี คณะการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี, จังหวัดปัตตานี, ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การกรอกเลือด, การแพทย์แผนนบี, จังหวัดชายแดนภาคใต้, ซุนนะห์, ฮีญามะฮฺ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงสำรวจภาคตัดขวางครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการดูแลตนเองด้วยการกรอกเลือดของชาวมุสลิมในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ วิธีดำเนินการวิจัย: ผู้ให้ข้อมูลคือประชาชนที่มารับการกรอกเลือด ณ โครงการจัดตั้งคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี ระหว่างปี 2565-2567 เลือกโดยการสุ่มแบบสะดวกจำนวน 190 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถามพฤติกรรมการกรอกเลือด ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 คน มีค่าความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์หรือเนื้อหาเท่ากับ 0.64 และมีค่าความเที่ยงอัลฟาของครอนบาชเท่ากับ 0.71

ผลการศึกษาพบว่า พบว่าผู้ให้ข้อมูลส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (63.2%) อายุระหว่าง 18-29 ปี (37.8%) จบการศึกษาระดับปริญญาตรี (62.6%) และไม่มีโรคประจำตัว (76.3%) ผู้ให้ข้อมูลร้อยละ 55.3 ไม่เคยมีประสบการณ์รับการกรอกเลือดมาก่อน ส่วนผู้ที่เคยกรอกเลือดมักทำนาน ๆ ครั้ง (ห่างกันมากกว่า 3 เดือน)และใช้บ้านเป็นสถานที่ทำ (90.6%) ส่วนใหญ่รู้จักการกรอกเลือดจากการแนะนำของคนในครอบครัว (79.5%) โดยเห็นว่าการกรอกเลือดช่วยส่งเสริมสุขภาพ (81.1%) และบำบัดโรคเบื้องต้น (71.6%) เหตุผลสำคัญที่ตัดสินใจมารับบริการคือความรู้ทางการแพทย์ของผู้ให้บริการ (71.1%) และความสะอาด (68.9%) โดยสรุปงานวิจัยนี้พบว่าพฤติกรรมการกรอกเลือดมีความสัมพันธ์กับความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรม การวิจัยครั้งต่อไปควรพัฒนาแนวปฏิบัติการกรอกเลือดที่ได้มาตรฐานทางการแพทย์เพื่อความปลอดภัยของผู้รับบริการ

เอกสารอ้างอิง

Al-Bedah, A. M. N., Elsubai, I. S., Qureshi, N. A., Aboushanab, T. S., Ali, G. I. M., El-Olemy, A. T., Khalil, A. A. H., Khalil, M. K. M., & Alqaed, M. S. (2019). The medical perspective of cupping therapy: Effects and mechanisms of action. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 9(2), 90-97. https://doi.org/10.1016/j.jtcme.2018.03.003

Aljohani, S. L. (2025). Knowledge attitude and practice of cupping hijamah therapy among patients visiting primary health centers in Tabuk City. Revista Iberoamericana de Psicología del Ejercicio y el Deporte, 20(4), 375-379.

Alkhamaiseh, S. I., Bazzari, A. H., Al Jafari, A. H., & Bazzari, F. H. (2023). The public perceptions on wet cupping therapy (Hijama) in Saudi Arabia. Journal of Acupuncture and Meridian Studies, 16(5), 176-182. https://doi.org/10.51507/j.jams.2023.16.5.176

Al-luhaidan, K., & Prarthana, M. S. (2020). Hijama practices and the perceived health benefits among the people of Al-Qassim region, Saudi Arabia. Journal of Complementary and Alternative Medical Research, 9(1), 13-21. https://doi.org/10.9734/jocamr/2020/v9i130132

Almaiman, A. A. (2018). Proteomic effects of wet cupping (Al-hijamah). Saudi Medical Journal, 39(1), 10-16. https://doi.org/10.15537/smj.2018.1.21212

Al-Tabakha, M. M., Sameer, F. T., Saeed, M. H., Batran, R. M., Abouhegazy, N. T., & Farajallah, A. A. (2018). Evaluation of bloodletting cupping therapy in the management of hypertension. Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences, 10(1), 1-6. https://doi.org/10.4103/jpbs.JPBS_242_17

Ali, M. H. A., Khalek, E. M. A., Hassan, A. K., & Kotb, S. A. M. (2025). Exploring knowledge and practices of safety measures for Al-Hijama practitioners in community centers. Perinatal Journal, 34(1), 1025-1035. https://doi.org/10.57239/prn.26.034100104

Nimya, M., Krishna, A., & Manju, P. S. (2024). The efficacy of wet cupping in Kateegraha (Low back pain). International Journal of Ayurveda and Pharma Research, 12(5), 96 - 100. https://doi.org/10.47070/ijapr.v12i5.3258

Qureshi, N. A., Ali, G. I., Abushanab, T. S., El-Olemy, A. T., Alqaed, M. S., El-Subai, I. S., & Al-Bedah, A. M. N. (2017). History of cupping (Hijama): A narrative review of literature. Journal of Integrative Medicine, 15(3), 172-181. https://doi.org/10.1016/S2095-4964(17)60339-X

Sutriyono, S., Robbina, M. R., & Ndii, M. Z. (2019). The effects of wet cupping therapy in blood pressure, glucose, uric acid and total cholesterol levels. Biology, Medicine, & Natural Product Chemistry, 8(2), 33-36. https://doi.org/10.14421/biomedich.2019.82.33-36

Syahruramdhani, S., Taupikurrahman, M., & Pasha, A. M. (2020). Perception, attitude, and knowledge of nursing students towards wet cupping therapy (Hijamah). Indonesian Journal of Nursing Practices, 4(2), 87-93. https://doi.org/10.18196/ijnp.v4i2.10269

Ucun, Y. (2022). Wet cupping (Al-hijama) for mental health: A systematic review. Journal of Acupuncture Research, 39(2), 89-95. https://doi.org/10.13045/jar.2022.00031

World Health Organization. (2023). WHO traditional medicine strategy: 2014–2023 (Extended to 2025). World Health Organization.

บุญประจักษ์ จันทร์วิน, นรานุช ขะระเขื่อน. (2565). ปัจจัยทางจิต ปัจจัยทางสังคม และพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุมุสลิมในเขตชานเมืองตามลักษณะครอบครัว จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 11(2), 140-151.