อิทธิพลทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทตาเมือนธม

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) รูปแบบ ความหมาย พัฒนาการ และคติการสร้างปราสาทตาเมือนธม 2) ความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทตาเมือนธม และ 3) วิเคราะห์อิทธิพลทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทตาเมือนธม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวมรวบข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลหลัก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ปราสาทตาเมือนธมเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย สร้างขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 15–17 ตัวปราสาทประกอบด้วยปราสาทประธานและอาคารบริวาร รวมทั้งบรรณาลัยและระเบียงคดล้อมรอบ มีลักษณะโดดเด่นคือ การหันหน้าไปทางทิศใต้ ซึ่งแตกต่างจากปราสาทขอมทั่วไป ที่มักหันไปทางทิศตะวันออก พัฒนาการของปราสาทสะท้อนให้เห็นถึงการซ่อมสร้างซ้ำบนพื้นที่เดิม หรืออาจมีการนำชิ้นส่วนโบราณมาประกอบใหม่ตามคติความเชื่อและเหตุผลทางพิธีกรรม 2) ความเชื่อทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทตาเมือนธม พบจากจารึก ปรากฏคำว่า “คุณธรรม” และ “นรก” ซึ่งแม้ปราสาทจะมีฐานความเชื่อในศาสนาฮินดู แต่คำดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของพระพุทธศาสนาในช่วงเวลาดังกล่าว โดยเฉพาะในแง่ของหลักกรรม วิบาก และโลกหลังความตาย และ 3) วิเคราะห์อิทธิพลทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในปราสาทตาเมือนธม แนวคิดเรื่อง “คุณธรรม” สามารถตีความได้ตามหลักมรรค 8 ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติในพระพุทธศาสนา ขณะที่ “นรก” สื่อถึงผลแห่งการกระทำอันชั่วร้ายที่สอดคล้องกับความเชื่อเรื่องนรกภูมิตามไตรภูมิ อันปรากฏทั้งในคติพุทธและฮินดู สะท้อนการหลอมรวมของความเชื่อทั้งสองศาสนาในพื้นที่ชายขอบอารยธรรมอย่างแนบเนียน