การจัดการความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่ง ในพื้นที่อ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช พ.ศ. 2557-2567
Conflict Management in the Use of Coastal Fisheries Resources in Pak Phanang Bay
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาสาเหตุความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่งในพื้นที่อ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช พ.ศ. 2557-2567 (2) เพื่อศึกษารูปแบบและกระบวนการในการจัดการความขัดแย้งการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่งในพื้นที่อ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช พ.ศ. 2557-2567 เป็นการการวิจัยเชิงบรรยาย (Descriptive Research) ด้วยการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เพื่อนำเอาข้อมูลที่เป็นปรากฏการณ์จริง มาวิเคราะห์รูปแบบและกระบวนการในการป้องกันและจัดการความขัดแย้ง เพื่อสร้างความยุติธรรมในการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่งในพื้นที่อ่าวปากพนังจังหวัดนครศรีธรรมราช
ผลการศึกษา พบว่า สาเหตุความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่ง ในพื้นที่อ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ภายใต้การใช้ทรัพยากรร่วมกันของกลุ่มประมงชายฝั่งในอ่าวปากพนังมี 2 อำเภอ ประกอบด้วยชุมชนประมงชายฝั่งอำเภอเมือง (ชุมชนบ้านปากนคร ท่าไร่ และปากพูน) อำเภอปากพนัง (ชุมชนประมงชายฝั่งแหลมตะลุมพุก) ภายใต้บริบททำการประมงเปลี่ยนแปลงของกลไกการตลาดที่มีความต้องการทรัพยากรทางทะเลเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้ชุมชนประมงชายฝั่งขยายทำการประมงจากทำ เพื่อหยั่งชีพมาสู่ทำการประมงเชิงพาณิชย์ การเพิ่มขึ้นของประมงชายฝั่งที่มีการใช้เรือในการทำการประมงที่ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งในการแย่งชิงทรัพยากรสัตว์น้ำที่มีอยู่จำกัด ต่างคนต่างแย่งชิงจนนำมาสู่ความขัดแย้ง สามารถแบ่งได้ 2 ประเภท คือ (1) ความขัดแย้งระดับปัจเจกปัจเจกบุคคล ที่เกิดขึ้นของคนในชุมชน ระหว่างชุมชนและกับกลุ่มทุนทั้งในและนอกพื้นที่มาเลี้ยงหอยแครง และ (2) ความขัดแย้งระดับนโยบายรัฐ ที่มีการกำหนดในการจัดระเบียบในการทำการประมงชายฝั่ง เป็นความขัดแย้งบนพื้นฐานที่กำหนดแนวนโยบายจากบนลงล่างที่ชุมชนเรียกร้องให้รัฐผ่อนปรนในการทำการประมงชายฝั่งแต่รัฐมีการใช้การบังคับกฎหมายที่เข้มงวด และ รูปแบบ และกระบวนการในการจัดการความขัดแย้งการใช้ทรัพยากรประมงชายฝั่งในพื้นที่อ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช พ.ศ. 2557-2567 คือ การใช้รูปแบบการจัดการทรัพยากรร่วมผ่านปากพนังโมเดลที่มีการบูรณาการร่วมกันหลายภาคส่วน ซึงอาศัยการสร้างกติการ่วมในการทำการประมงชายฝั่งโดยใช้กฎหมายพระราชบัญญัติการประมง พ.ศ. 2558 พระราชบัญญัติ กฎกระทรวง แผนการปฏิบัติการร่วมในการบริหารทรัพยากรทางทะเลร่วมกันระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ และกลุ่มชุมชนประมงชายฝั่งในอ่าวปากพนัง และกลุ่มประมงพาณิชย์ ผสมผสานการใช้ทุนทางสังคมผ่านระบบเครือญาติ การเจรจาไกล่เกลี่ยและไต่สวนหาข้อเท็จจริงโดยผู้อาวุโส/ผู้นำในชุมชนที่เป็นที่ยอมรับนับถือ
เอกสารอ้างอิง
ขจรศักดิ์ บัวระพันธ์. (2554). วิจัยเชิงคุณภาพไม่ยากอย่างที่คิด. นครปฐม: สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล.
จุมพล นาคะลักษณ์. (2529). กรมประมงกับการพัฒนาประมง. ใน ครบรอบ 60 ปี กรมประมง. กรุงเทพฯ: กรมประมง.
ชล บุนนาค. (2555.). แนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศ. ใน
ปกป้อง จันวิทย์ (บ.ก.), ชุดหนังสือการสำรวจองค์ความรู้เพื่อการปฏิรูปประเทศไทย (น. 1–96). นนทบุรี:
คณะทำงาน เครือข่ายวิชาการเพื่อการปฏิรูป คณะกรรมการสมัชชาปฏิรูป.
ชลัท ประเทืองรัตนา. (2555). “กระบวนการและปัจจัยแห่งความสำเร็จในการจัดการความขัดแย้ง: กรณีประตูกั้นน้ำจืด–
น้ำเค็ม แพรกหนามแดง อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม และกรณีผ่าตัดต้อกระจกติดเชื้อ โรงพยาบาลศูนย์
ขอนแก่น.” วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 31(4), 38–52.
ฐานิดา เหลืองด่านสกุล. (2562). ปัญหาความขัดแย้งและวิธีการจัดการความขัดแย้งของประมงพื้นบ้าน: กรณีศึกษาชุมชน
คลองด่าน ตำบลคลองด่าน อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ. (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา).
ทศพร วงศ์รัตน์. (2528). ทรัพยากรประมงทะเลของไทย. ใน การอนุรักษ์ธรรมชาติในประเทศไทยในแง่การพัฒนาสังคมและ
เศรษฐกิจ. กรุงเทพฯ: แผนกธรรมชาติวิทยา สยามสมาคม.
บุญเลิศ ผาสุก. (2530). การประมงทะเลในน่านน้ำไทย. ใน ผลการสัมมนาร่วมภาครัฐและภาคเอกชน เรื่อง “อนาคตประมง
ไทย” ระหว่างวันที่ 4–5 มิถุนายน 2530. กรุงเทพฯ: ศูนย์พัฒนาการประมง.
พัชราภา ตันตราจิน. (2559). ความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรประมง: กรณีศึกษาวิถีการดำรงอยู่กับความขัดแย้งของ
ชาวประมงชายฝั่ง. ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขารัฐศาสตร์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สันต์ บัณฑุกุล. (2511). การประมงอวนลากในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
อัศนีย์ มั่นประสิทธิ์, และ อิสระ ชาญราชกิจ. (2563). การประมงของประเทศไทยจากอดีตจนถึงห้วงเวลาการออกพระราช
กำหนดการประมง พ.ศ. 2558. ชุดเอกสารเผยแพร่เครื่องมือประมงสำหรับนักศึกษามหาวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: ฝ่าย ฝึกอบรม ศูนย์พัฒนาการประมงแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้.
อุทัย ปริญญาสุทธินันท์. (2555). “ยุติธรรมเชิงสมานฉันท์กับการจัดการความขัดแย้งของชุมชนควนโส.” วารสารวิจัย มสด.
สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(1), 207–222.
Engel, D. M. (1978). Code and Custom in a Thai Provincial Court: The Interaction of Formal and Informal
Systems of Justice. Tucson: University of Arizona Press, for the Association for Asian Studies.
Khondker, M. J., & Hossain, A. (2005). Enabling conflict resolution for better fisheries management:
Experience from the inland fisheries of Bangladesh. Annex 7:3 of the Final Technical Report of
project R8294. WorldFish Center. Retrieved from
http://www.nrsp.org.uk/database/documents/2380.pdf
Ostrom, E. (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. New York:
Cambridge University Press.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารเอเชียตะวันออกและอาเซียนศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ได้ผ่านการพิจารณาจากผู้ทรงคุณวุฒิ ทัศนะและข้อคิดเห็นจาก บทความในวารสารเป็นของผู้เขียน ไม่ถือเป็นความรับผิดชอบของคณะผู้จัดทำและศูนย์การเมือง สังคม และอาณาบริเวณศึกษา การนำบทความในวารสารไปตีพิมพ์ซ้ำต้องได้รับอนุญาตจาก กองบรรณาธิการ
