แนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรร่วมในพื้นที่ชลประทานภาคเหนือตอนล่างโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาวังยาง-หนองขวัญ
บทคัดย่อ
This research aimed to (1) study the approaches to common–pool resource management in the lower northern irrigation area under the Wang Yang–Nong Khwan Water Delivery and Maintenance Project, (2) investigate the problems and obstacles in managing these shared resources, and (3) propose sustainable development strategies for resource management in this irrigation area.
The study found that community–based resource management exhibited three main characteristics: (1) institutional management, (2) utilitarian management, and (3) supportive eco–cultural management. These were observed across four water user groups, following Elinor Ostrom’s framework for common–pool resource management. Eight key conditions were identified as critical for effective community resource management: clearly defined boundaries; consistency of rules and regulations; inclusive participation in decision–making; monitoring and enforcement; sanctions for violations; effective conflict resolution mechanisms; state recognition of community management rights; and linking resources to larger systems through network partnerships. Challenges faced by the Royal Irrigation Department in managing agricultural water in this area included personnel shortages, increasing water use by farmers outside the irrigation system leading to insufficient water supply, and lack of budgetary and knowledge support for rice farmers from relevant agencies. To achieve sustainable water management, the study recommends an integrated management approach. This includes establishing memoranda of understanding for shared water use among upstream, midstream, and downstream areas, involving all four water user groups and the Royal Irrigation Department. This collaborative approach aims to sustainably address water scarcity and support the local population within the project’s jurisdiction.
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน. (2554). กลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน. (พิมพ์ครั้งที่2). กรุงเทพฯ: กรมชลประทาน.
สำนักบริหารจัดการน้ำและอุทกวิทยา. (2568). แผนการจัดสรรน้ำและเพาะปลูกพืชฤดูฝนในเขตชลประทาน. กรุงเทพฯ: กรมชลประทาน.
ขจรศักดิ์ บัวระพันธ์. (2554). วิจัยเชิงคุณภาพ:ไม่ยากอย่างที่คิด. สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล.
ช่างหลอด (นามสมมติ). (2568). อดีตเจ้าหน้าที่ชลประทานพื้นที่ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1. (2568). (12 มีนาคม 2568). สัมภาษณ์.
ตัวแทนเครือข่ายจากกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทาน กลุ่มตำบลวังชะโอน อำเภอบึงสามัคคี จังหวัดกำแพงเพชร. (2567). (24 ตุลาคม 2567). สัมภาษณ์.
ปกิตน์ สันตินิยม.(2564). รูปแบบการบริหารจัดการธนาคารน้ำใต้ดินเพื่อการแก้ไขปัญหาภัยแล้งและน้ำ ท่วมอย่างยั่งยืนในจังหวัดอุบลราชธานี. (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, บัณฑิตวิทยาลัย, สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์.
ประสิทธิ์ ประคองศรี. (2551). รายงานผลการศึกษาเพื่อพัฒนาเรื่องวิถีชีวิตในพื้นที่ประสบภาวะน้ำท่วมซ้ำซาก กรณีพื้นที่ลุ่มน้ำชีตอนล่าง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด และอำเภอเมือง จังหวัดยโสธร. ขอนแก่น: ศูนย์วิจัยและพัฒนากาบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบบูรณาการภาคตะวันออกเฉียงเหนือคณะเกษตรศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ปกิตน์ สันตินิยม. (2564). “การกระจายอำนาจและการจัดการทรัพยากรร่วมในภาคเกษตรไทย: บทเรียนจาก พื้นที่ชลประทาน.” วารสารการบริหารปกครอง 10(3), 41–68.
นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร. (2567). (18 กุมภาพันธ์ 2567). สัมภาษณ์
ผู้อำนวยการโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาวังยาง–หนองขวัญ. (2567). (18 ตุลาคม 2567). การสัมภาษณ์.
ผู้อำนวยการสำนักงานชลประทานที่ 4 กรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2567). (26 ตุลาคม 2567). สัมภาษณ์
พันธุ์ทิพย์ นวานุช, บุศรินทร์ ใหม่รุ่งโรจน์, พัทธนันท์ สิรโชครตามณี และพงศพล มหาวัจน์. (2565). “การ บริหารจัดการน้ำ เพื่อการเกษตรโดยชุมชน.” วารสารวิชาการวิทยาลัยสันตพล 8(2): 182-190
พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ. (2561). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม134 ตอนที่ 112 ก. หน้า 44-72
สุจริต คูณธนกุลวงศ์, เปี่ยมจันทร์ ดวงมณี, และ ปิยธิดา ห้อยสังวาล. (2556). แนวคิดความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำ ประเทศไทยกับนานาชาติ. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยและมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
สมศักดิ์ สามัคคีธรรม. (2560). การจัดการทรัพยากรร่วมตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง: ศึกษากรณีป่า ชุมชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
หัวหน้าฝ่ายพื้นที่ส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาวังยาง-หนองขวัญ. (2568). (18 กุมภาพันธ์ 2568). สัมภาษณ์.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2543). พลวัตของชุมชนในการจัดการทรัพยากร: กระบวนทัศน์และนโยบาย. สำนักงานกองทุน สนับสนุนการวิจัย.
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. UK: Cambridge University Press.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารเอเชียตะวันออกและอาเซียนศึกษา

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ได้ผ่านการพิจารณาจากผู้ทรงคุณวุฒิ ทัศนะและข้อคิดเห็นจาก บทความในวารสารเป็นของผู้เขียน ไม่ถือเป็นความรับผิดชอบของคณะผู้จัดทำและศูนย์การเมือง สังคม และอาณาบริเวณศึกษา การนำบทความในวารสารไปตีพิมพ์ซ้ำต้องได้รับอนุญาตจาก กองบรรณาธิการ