การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ศึกษากรณีบุคคลภายนอกที่ทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์นี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อทำการศึกษามาตรการทางกฎหมายในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของศาลปกครอง โดยศึกษากรณีบุคคลภายนอกที่ทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง เมื่อมีการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 และมีการออกระเบียบที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง พ.ศ. 2562 โดยกำหนดให้ศาลปกครองมีอำนาจในการไกล่เกลี่ยคดีปกครองได้ ในส่วนของผู้ไกล่เกลี่ย (Mediator) นั้น ได้มีการกำหนดให้ตุลาการศาลปกครอง ที่ไม่ได้รับผิดชอบสำนวนคดีทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท แต่การกำหนดตัวผู้ไกล่เกลี่ยดังกล่าวเป็นการเพิ่มภาระหน้าที่ความรับผิดชอบให้แก่ตุลาการศาลปกครอง ซึ่งอาจทำให้การบริหารจัดการคดีของศาลปกครองไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร  ดังนั้น จึงเห็นควรกำหนดให้บุคคลภายนอก ทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ย
ข้อพิพาทในคดีปกครองได้  อย่างไรก็ตาม พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 และระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง พ.ศ. 2562 ยังไม่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ หลักเกณฑ์ ขั้นตอน และคุณสมบัติ ของการเป็นผู้ไกล่เกลี่ยที่เป็นบุคคลภายนอก

จากการศึกษาพบว่าสาธารณรัฐฝรั่งเศส และสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ซึ่งเป็นต้นแบบของวิธีพิจารณาคดีปกครองของประเทศไทย มีการกำหนดให้มีบุคคลภายนอกทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทใน
คดีปกครองได้ โดยสาธารณรัฐฝรั่งเศสกำหนดให้บุคคลภายนอกสามารถเป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทโดยการคัดเลือกของศาลปกครอง และมีการกำหนดคุณสมบัติในการคัดเลือก ผู้ไกล่เกลี่ย รวมทั้งยังมีการกำหนดค่าตอบแทน โดยบัญญัติไว้เป็นกฎหมายอย่างชัดเจน

จากการศึกษาปัญหาดังกล่าวนั้น เห็นควรให้มีการแก้ไขพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 โดยแก้ไขเพิ่มเติมให้อำนาจแก่คู่กรณีในการร้องขอต่อศาลปกครองหรือให้อำนาจแก่ศาลปกครองที่จะแต่งตั้งบุคคลภายนอกเข้ามาทำหน้าที่ในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีปกครองได้ และควรบัญญัติกฎหมายกำหนดคุณสมบัติของผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทให้เป็นมาตรฐานในการคัดเลือก บุคคลภายนอกเข้ามาทำหน้าที่ในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท  ทั้งนี้ ศาลปกครองควรมีการจัดอบรม และจัดเก็บข้อมูล ของผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง โดยมีการกำหนดค่าตอบแทนการไกล่เกลี่ยให้แก่ผู้ไกล่เกลี่ยที่เป็นบุคคลภายนอกให้มีความชัดเจน ซึ่งจะช่วยลดปริมาณคดีที่จะเข้าสู่ศาล และช่วยให้คู่กรณีได้รับความสะดวกและรวดเร็วในการใช้สิทธิทางศาลอันจะส่งผลให้กระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครองบรรลุผลสำเร็จ โดยเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลยิ่งขึ้น