บททบทวนระบอบทักษิณ: การเมืองของระบอบประชานิยมแบบครองอำนาจนำ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีเป้าหมายเพื่อทบทวนระบอบทักษิณซึ่งเคยอยู่ในฉากทัศน์ของการเมืองมาหลายทศวรรษ และความสำคัญที่มีต่อการเมืองไทยร่วมสมัย บทความนี้อาศัยกรอบแนวคิดทางทฤษฎีว่าด้วยประชานิยม พร้อมกับการสำรวจวรรณกรรมผ่านงานเขียนทางวิชาการ วารสารวิชาการ และข่าวเพื่อ    ทำความเข้าใจระบอบทักษิณและผลพวงที่เกิดขึ้น บทความนี้ได้แบ่งการนำเสนอออกเป็นสามส่วนหลัก ได้แก่ ภูมิหลังของทักษิณ ชินวัตรกับเส้นทางการเมือง ระบอบประชานิยมของทักษิณและสถานะการครองอำนาจนำ และองค์ประกอบหลักสามส่วนของระบอบทักษิณ บทความชิ้นนี้พบว่า ถึงแม้ว่าการกำหนดนิยามของคำว่าระบอบทักษิณเป็นที่ถกเถียงมาโดยตลอด แต่บทความชิ้นนี้ต้องการนำเสนอว่า ระบอบทักษิณเป็นระบอบ ‘ประชานิยมแบบครองอำนาจนำ’ ซึ่งนำโดยทักษิณ ชินวัตร ระบอบที่ว่านี้สะท้อนให้เห็นถึงการผสมผสานขององค์ประกอบหลายด้านตั้งแต่พื้นที่ทางการเมืองในฐานะเครื่องมือที่ก่อให้เกิดสถานะของการครองอำนาจนำ การส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจภายในประเทศควบคู่ไปกับการยกระดับ        การแข่งขันในหมู่ผู้ประกอบการรายใหม่ และการสอดแทรกเข้าไปยังทุกมุมของพื้นที่ทางสังคมผ่านโครงการจัดระเบียบสังคม เพื่อบรรลุภารกิจดังกล่าว ระบอบทักษิณได้รับการพิจารณาในการเป็นโครงข่าย              อันสลับซับซ้อนของความสัมพันธ์ระหว่างพรรคไทยรักไทย กลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ สื่อมวลชน และกองทัพ             ที่สำคัญที่สุด ชุดนโยบายประชานิยมทางเศรษฐกิจเป็นกลไกหลักของระบอบทักษิณในการส่งผ่านทรัพยากรไปยังท้องถิ่นและชาวรากหญ้าได้โดยตรง นโยบายประชานิยมเหล่านี้เปิดโอกาสให้ทักษิณสามารถควบคุมความไม่พอใจในการเมืองไทยไว้ได้สำเร็จ จนกระทั่งในที่สุดผลักดันให้เขากลายเป็นนักการเมืองที่สามารถครองอำนาจนำได้ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21