ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับชื่อและที่ตั้งของเมืองม่านในจารึกพ่อขุนรามคำแหง
A Hypothesis Regarding the Name and Location of “Mueang Man” in the King Ram Khamhaeng Inscription
คำสำคัญ:
จารึกพ่อขุนรามคำแหง, จารึกหลักที่ 1, เมืองม่านบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับชื่อและที่ตั้งของเมืองม่านในจารึกพ่อขุนรามคำแหง ชื่อของเมืองม่านปรากฏอยู่ในจารึกพ่อขุนรามคำแหงด้านที่ 4 บรรทัดที่ 24-25 การศึกษาที่ผ่านมาเกือบทั้งหมดถ่ายถอดตัวอักษรในจารึกและการอ่านชื่อเมืองนี้โดยใส่รูปวรรณยุกต์เอกหรือไม้เอก คือถ่ายถอดและอ่านเป็น < ีเมองม่าน> ‘เมืองม่าน’ ในบทความนี้เสนอข้อสันนิษฐานว่าเมืองนี้อาจจะมีชื่อว่า “เมืองมาน” โดยไม่มีรูปวรรณยุกต์เอก เพราะในตำแหน่งที่ควรวางรูปวรรณยุกต์เอกของคำนี้ในจารึกมีรอยขูดขีด ด้วยเหตุนี้อาจจะเป็นสาเหตุทำให้ผู้ศึกษาที่ผ่านมาเข้าใจว่ามีรูปวรรณยุกต์เอกอยู่ในตำแหน่งดังกล่าว และเมื่อตรวจสอบอักขรวิธีของจารึกด้านที่ 4 บรรทัดที่ 11-27 ซึ่งมีผู้ตั้งข้อสังเกตว่ามีอักขรวิธีต่างไปจากจารึกด้านอื่นๆ แล้ว พบว่าคำที่ต้องมีรูปวรรณยุกต์เอกที่พบทั้งหมด 10 คำ ไม่มีคำใดที่เขียนโดยใส่รูปวรรณยุกต์เอกเลย ดังนั้นชื่อเมืองมานที่อยู่ในจารึกบรรทัดที่ 24-25 ก็น่าจะไม่มีรูปวรรณยุกต์เอกเช่นกัน ส่วนที่ตั้งของเมืองม่านยังไม่มีข้อยุติว่าอยู่ที่ใดเพราะปัจจุบันไม่มีชื่อเมืองนี้แล้ว มีเพียงข้อสันนิษฐานแตกต่างกันไป เช่น เมืองม่านน่าจะเป็นเมืองเดียวกับเมืองน่าน หรือเป็นเมืองที่อยู่ระหว่างเมืองแพร่กับเมืองน่าน หรือเป็นเมืองเดียวกับเมืองงาว คือ อำเภองาว จังหวัดลำปางในปัจจุบัน ในบทความนี้เสนอข้อสันนิษฐานว่าเมืองม่านน่าจะหมายถึงเมืองมานซึ่งเป็นเมืองโบราณที่ตั้งอยู่ไม่ไกลจากเมืองแพล่ (เมืองแพร่) ปัจจุบันอยู่ในพื้นที่ของอำเภอสูงเม่นและบางส่วนของอำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ เพราะปรากฏหลักฐานของชื่อเมืองนี้ในเอกสารเก่าของล้านนาและยังมีร่องรอยของคำที่เกี่ยวเนื่องกับเมืองนี้หลงเหลือมาจนถึงปัจจุบัน เช่น แม่น้ำมาน ประตูมาน หลักฐานเหล่านี้มีส่วนช่วยสนับสนุนว่าชื่อเมืองนี้ในจารึกพ่อขุนรามคำแหงอาจจะไม่มีรูปวรรณยุกต์เอกอยู่จริงก็เป็นได้
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
จารึกสมัยสุโขทัย. (2527). กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2547). ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ 1 จารึกพ่อขุนรามคำแหง. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : สำนักหอสมุดแห่งชาติ.
กรมศิลปากร. (2562). ศตวรรษา ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร.
ก่องแก้ว วีรประจักษ์. (2547). จารึกพ่อขุนรามคำแหง : มรดกความทรงจำโลก. ใน ประมวลข้อมูลเกี่ยวกับจารึกพ่อขุนรามคำแหง. กรุงเทพฯ : สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2527). จารึกพ่อขุนรามคำแหง. กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ฉ่ำ ทองคำวรรณ. (2514). คำอ่านศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ศิลาจารึก สุโขทัย หลักที่ 1. พิมพ์ครั้งที่ 6. พระนคร : กรมศิลปากร.
ประชุมศิลาจารึกภาคที่ 8 จารึกสุโขทัย. (2548). กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร.
ประเสริฐ ณ นคร. (2547). การอธิบายศิลาจารึกสมัยสุโขทัย. นนทบุรี : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ภูเดช แสนสา. (2565). พระหลวงเมืองมาน ด่านใต้นครแพร่. แพร่ : วัดพระหลวง.
ยอช เซเดส์. (2467). ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ 1 จารึกกรุงสุโขทัย. พระนคร :โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร
ยอช เซเดส์. (2477). ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ 1 จารึกกรุงสุโขทัย. พิมพ์ครั้งที่ 2. พระนคร : โรงพิมพ์พระจันทร์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยสุโขทัยศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช หลักที่ 1. กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดอรุณการพิมพ์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทยสมัยสุโขทัย : ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราชหลักที่ 1. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน.
วิจิตรวาทการ, หลวง. (2477). จารึกพ่อขุนรามคำแหงกับคำอธิบาย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ท่าพระจันทร์.
วินัย พงศ์ศรีเพียร, บรรณาธิการ. (2552). 100 เอกสารสำคัญ :สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย ลำดับที่ 1. กรุงเทพฯ : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
สารานุกรมสำหรับเยาวชน เล่ม 16. (2535). กรุงเทพฯ : โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.
อัญชนา จิตสุทธิญาณ. (2552). อัญชนาจารึก ชีวิตและผลงานวิชาการด้านจารึกวิทยา ภาษา และประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ : ศักดิ์โสภาการพิมพ์.
เอกสารต้นฉบับ
คร่าวซอเจ้าพ่อราชวงศ์. วัดสันมะนะ ต.บัวสลี อ.เมืองเชียงราย จ.เชียงราย. หนังสือใบลาน 1 ผูก 46 หน้าลาน. อักษรธรรมล้านนา. ภาษาล้านนาและภาษาไทลื้อ. เส้นจาร. พ.ศ.2432. รหัสไมโครฟิล์มโครงการศึกษาวิจัยคัมภีร์ใบลานภาคเหนือ สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 82 117 07 056-056.
ภาษาอังกฤษ
Bastian, Adolf. (1865). “On Some Siamese Inscriptions,” Journal of the Asiatic Society of Bengal 34.1, 27-38.
Bowring, John. (1857). The Kingdom and People of Siam. John W. Parker and Son.
Bradley, Cornelius Beach (1909): “The Oldest Known Writing in Siamese: The Inscription of Phra Ram Khamhæng of Sukhothai, 1293 A.D.,” Journal of the Siam Society 6.1, 1-64.
Griswold, Alexander B. and Prasert na Nagara (1971) "The Inscription of King Rama Gamhen of Sukhodaya (1292 A.D.)," Journal of the Siam Society, 59 (2): 208.
ภาษาฝรั่งเศส
Pavie, Auguste. (1889): Mission Pavie: Indo-Chine 1879–1895, Études diverses II: Recherches sur l’histoire du Cambodge, du Laos et du Siam. Paris: Ernest Leroux.
Schmitt, François Joseph (1885): Deux anciennes inscriptions siamoises: inscription de la pagode de Prakéo à Bangkok. Saigon:Impr colonial.
