แนวคิดและภาพสะท้อนสังคมในวรรณกรรมเรื่อง “ด้วยรักและผุพัง”

Concepts and Social Reflections in the Literature of “Family Comes First”

Abstract

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์แนวคิด และ 2) วิเคราะห์ภาพสะท้อนสังคมในวรรณกรรมเรื่อง “ด้วยรักและผุพัง” หนังสือรวมเรื่องสั้นวรรณกรรมรางวัลซีไรต์ ประจำปี 2566 จำนวน 11 เรื่อง การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผ่านการบูรณาการกรอบแนวคิดด้านมโนทัศน์วรรณกรรม เพื่อจำแนกประเภทแนวคิดร่วมกับกรอบแนวคิดด้านภาพสะท้อนสังคม เพื่อวิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางสังคมในตัวบท  กำหนดหน่วยการวิเคราะห์เป็น “จำนวนเรื่อง” สำหรับการจำแนกแนวคิด และ “จำนวนครั้งของเหตุการณ์หรือข้อความ” สำหรับภาพสะท้อนสังคม นำเสนอผลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์และตีความเชิงสังเคราะห์ ผลการวิจัยพบแนวคิดทั้งหมด 3 แนวคิด ได้แก่ แนวคิดเกี่ยวกับครอบครัว และแนวคิดเกี่ยวกับสังคมมากที่สุด จำนวนแนวคิดละ 5 เรื่องเท่ากัน (45.45%) สะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจในครอบครัวไทยเชื้อสายจีน ค่านิยมชายเป็นใหญ่ ความคาดหวังต่อบุตรหลานและแรงกดดันทางสังคม รองลงมาเป็นแนวคิดเกี่ยวกับวัฒนธรรมและความเชื่อ จำนวน 1 เรื่อง (9.09%) แสดงให้เห็นการดำรงอยู่ของประเพณีจีน เช่น ตรุษจีน    การไหว้บรรพบุรุษและความกตัญญู สำหรับภาพสะท้อนสังคมพบทั้งหมด 5 ด้าน จากจำนวน 63 ครั้ง พบด้านครอบครัวมากที่สุด จำนวน 21 ครั้ง (33.33%) รองลงมาเป็นด้านชีวิตความเป็นอยู่ จำนวน 18 ครั้ง (28.57%) ด้านศาสนาและวัฒนธรรม จำนวน 14 ครั้ง (22.22%) ด้านการศึกษา จำนวน 6 ครั้ง (9.52%) และด้านเศรษฐกิจ จำนวน 4 ครั้ง (6.35%) โดยภาพรวมแสดงถึงสภาพครอบครัวที่เปราะบาง ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ ความไม่มั่นคงของชีวิต และอัตลักษณ์ไทย–จีนในบริบทสังคมสมัยใหม่ สะท้อนความเปลี่ยนแปลงและปัญหาเชิงโครงสร้างของสังคมไทยร่วมสมัยอย่างชัดเจน